Anlamı
bir kişi başkasına vurursa o da ona vurur, başkasına kötü söz söylerse diğeri de kendisine kötü söz söyler.
Detaylı Açıklama
El elden kalmaz, dil dilden kalmaz atasözü, birinin davranışına benzer bir karşılığın gecikmeden gelebileceğini anlatır. Kişi karşısındakine vurursa o da vurabilir; ağır söz söylerse karşılığını işitebilir. Atasözü bu yönüyle hem fiili hem sözlü karşılığı birlikte düşünür. İnsan ilişkilerinde yapılan kötülüğün ya da sertliğin tek taraflı kalmayacağını, tepki doğuracağını hatırlatır. Bu yüzden öfke, kavga ve karşılıklı gerilim içeren durumlarda çok yerinde söylenir. Söz, insanı yalnız misilleme ihtimaline karşı uyarmakla kalmaz; başladığı sertliğin geri döneceğini de düşündürür. Bu yönüyle ölçüyü elden bırakmamayı öğütleyen, sert ama dengeli bir toplumsal uyarı niteliği taşır. Kısacası bu söz, saldırganlığın ya da kırıcı tutumun cevapsız kalmayacağını anlatan açık ve dengeli bir toplumsal uyarıdır.
Örnek Cümleler
- Komşusuna bağırıp çağırınca büyükler, el elden kalmaz, dil dilden kalmaz diye araya girdi.
- İnsan herkese sert çıkarsa el elden kalmaz, dil dilden kalmaz sözü boşa söylenmez.
- Kavgayı büyütmemek için el elden kalmaz, dil dilden kalmaz diyerek çocukları ayırdılar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, yalnız vurmayı değil sözü de içine alır. Bu yüzden hem davranış hem dil üzerinden karşılıklı tepki doğacağını bir arada düşündürür ve kapsamı belirgin biçimde genişler.
Kavga, tartışma, laf sokma ve öfkeyle söylenen cümlelerde daha uyarıcı olur. Çünkü böyle anlarda karşılığın hemen doğması en olası sonuçtur ve söz tam yerini bulur.
İnsan başlattığı sertliğin tek taraflı kalacağını sanmamalıdır. Yapılan davranış ve kullanılan dil, karşı tarafta benzer bir tepkiyi kolayca doğurabilir; atasözü bunu açıkça hatırlatır sık sık.