Anlamı
1) saygı gösterilen kimse karşısında el kavuşturmuş bir biçimde:
'Doğruldu, el pençe divan durdu, başını önüne eğdi.' -P. Safa. 2) aşırı saygı göstererek:
'Dayımı el pençe divan karşılar, ne yiyip ne içeceğini sormazdı, çünkü bilirdi.' -A. Boysan.
Detaylı Açıklama
El pençe divan iki anlamda kullanılır. Birincisi, saygı gösterilen birinin karşısında elleri kavuşturmuş bir biçimde durmayı anlatır. Bu bir duruş biçimidir: kişi ayaktadır, elleri önünde bağlıdır. İkincisi, aşırı saygı göstererek bir şey yapmaktır; burada duruşun kendisinden çok tutumun aşırılığı öne çıkar. Kalıp bir zarf gibi fiili niteler: el pençe divan durmak, el pençe divan karşılamak. Sözlük el pençe divan durmak için divan durmak kalıbını da verir. Saygı gösterilen bir büyük, bir efendi, bir yönetici ya da ağırlanan bir konuk olabilir. Birinci anlam bir saygıyı, ikinci anlam ise ölçüyü aşan bir saygıyı düşündürür. Kalıp eski konak hayatını anlatan sahnelerde de, bugünkü bir iş yerinde de geçebilir.
Örnek Cümleler
- Yeni müdür odaya girince bütün memurlar ayağa kalkıp el pençe divan durdu.
- Ağanın huzuruna çağrılan yaşlı kâhya, emirleri el pençe divan dinledi.
- Zengin akrabaları gelince ev sahibi onları el pençe divan karşıladı, her isteklerine koştu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Doğruldu, el pençe divan durdu, başını önüne eğdi. Kalıp burada ilk anlamdadır ve durmak fiiliyle birlikte kullanılır. Ardından gelen başını önüne eğdi sözü, saygı duruşunu tamamlar.
Cümle şöyledir: Dayımı el pençe divan karşılar, ne yiyip ne içeceğini sormazdı, çünkü bilirdi. Kalıp burada ikinci anlamda, aşırı saygı göstererek anlamındadır. Kişi dayıyı karşılarken sorulmadan onun isteğini bilecek kadar özen gösterir.
Bu atasözü, saygı gösterilmesi gereken kimsenin incitilmemesi gerektiğini söyler. El pençe divan duran kişi de böyle birine saygısını gösterir. Atasözü saygıyı bir görev olarak anar; kalıp bu saygının bedendeki görüntüsünü verir.