Anlamı
el pençe divan durmak:
'Araba yürürken karşımda divan durur gibi el pençe duruyor.' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Divan durmak, el pençe divan durmak ifadesinde olduğu gibi, saygı ve çekinme içinde huzurda dikilip beklemek anlamında kullanılan tarihî dokulu bir deyimdir. Burada divan, yüksek makam ya da huzur anlamı taşır; durmak ise bu makam karşısındaki beden tavrını anlatır. Kişi kendiliğinden rahat durmaz; toparlanır, çekinir, saygı gösterir. Bu yüzden deyimde hem hiyerarşi hem resmiyet vardır. Günlük dilde bugün daha çok tarihî anlatılarda, güçlü kişilerin huzurundaki tavrı betimlerken ya da mecazen aşırı saygılı bekleyişleri anlatırken kullanılır. Duruşun içindeki itaat ve ciddiyet duygusunu iyi yakalar. Bedensel tavır üzerinden toplumsal mesafeyi anlatan güçlü bir ifadedir. Saygı ve hürmetin fiziksel duruşa yansımasını anlatan, tarihî ve kültürel derinliği güçlü bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Osmanlı döneminde padişahın huzurunda herkes saygıyla ellerini kavuşturup sessizce divan dururdu.
- Müdürün odasına her girdiğinde sanki divan duruyormuş gibi gergin ve tedirgin oluyordu.
- Küçük çocuk, dedesinin karşısına gelince ellerini kavuşturup saygıyla usulca divan durdu.
Kökeni ve Hikayesi
Divan kelimesi yönetim ve huzur makamı anlamıyla tarihî kullanım taşır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü büyük makam karşısında ilk göze çarpan şey konuşma değil bedenin duruşudur. Deyim bu saygı hâlini dikilme biçimiyle görünür kılar.
Tarihî anlatılarda, mecazlı benzetmelerde ve birine aşırı saygı ya da çekinme gösterilen durumlarda daha çok duyulur. Birine aşırı saygı ya da çekinme gösterilen durumlarda daha çok duyulur ve görkemli bir tablo çizer.
Dimdik durmak kararlılık ya da dik duruşu anlatabilir. Divan durmak ise özellikle saygı, çekinme ve hiyerarşik mesafe duygusunu öne çıkarır.