Anlamı
1) bir şeye sahip olmak:
'O parlak siyah gözler, onları bir daha elde edemeyecek miydi?' -H. Z. Uşaklıgil. 2) bir kimseyi kendi hizmetine almak veya kendinden yana çekmek.
Detaylı Açıklama
Elde etmenin sözlükte iki anlamı vardır. İlki, bir şeye sahip olmaktır: bir mal, bir hak, bir başarı ya da bir bilgi elde edilebilir. Öteki, bir kimseyi kendi hizmetine almak ya da kendinden yana çekmektir; burada nesne bir kişidir. İki anlamda da elde etmek bir kazanımı anlatır: bir şey ya da biri kişinin eline geçer. Nesne belirtme ekiyle anılabilir: parayı elde etmek, tanığı elde etmek. Birinci anlam gündelik konuşmada da, resmî dilde de kullanılır: sonuç elde etmek, kazanç elde etmek. İkinci anlam bir siyaset, bir ticaret ya da bir rekabet ortamında geçebilir: rakibin adamını elde etmek. Tanım kazanımın nasıl sağlandığını söylemez; emekle de, hileyle de olabilir.
Örnek Cümleler
- Yıllarca biriktirdiği parayla Ayşe, sonunda hayalindeki küçük bahçeli evi elde etti.
- Araştırma ekibi, üç yıl süren deneylerden umdukları sonucu elde etti.
- Rakip firma, yüksek maaş vaadiyle bizim en deneyimli mühendisimizi elde etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: O parlak siyah gözler, onları bir daha elde edemeyecek miydi? Kalıp burada ilk anlamda, sahip olmak anlamındadır; nesnesi onları zamiridir ve neye gönderme yaptığı bu tek cümleden kesinleşmez. Olumsuz soru biçimi, bu sahipliğin yitirilmiş olabileceği kaygısını taşır.
Elinde bulunmak, bir şeye sahip bulunmaktır; bir durumu anlatır. Elde etmek ise o sahipliğe ulaşmayı, bir kazanımı anlatır. Önce elde edilir, sonra elde bulunur; biri ulaşmanın, öteki sahip olmanın kalıbıdır.
Balık atasözü, bir şeyi ele geçirebilmek için onu yönetenleri elde etmek gerektiğini söyler. Burada kalıbın ikinci anlamı, birini kendinden yana çekmek kullanılır. Hedef de bellidir: işin başı.