Anlamı
mecbur durumda kalmak.
Detaylı Açıklama
Eli mahkûm olmak deyimi, istemese de bir şeye mecbur kalmak, başka çıkış yolu bulamamak anlamında kullanılır. Buradaki mahkûmluk gerçek bir hapis değil, seçeneklerin kapanması sonucu doğan zorunluluktur. Kişi gönüllü davranmaz; şartlar onu belli bir yöne iter. Bu yüzden deyim, hem mecburiyeti hem de içten içe duyulan hoşnutsuzluğu birlikte taşır. Günlük dilde borç, iş, ilişki ve zorunlu görev konuşmalarında sık geçer. Deyim, seçim hakkı ile fiilî mecburiyet arasındaki gerilimi açık biçimde hissettirir. İnsan elinin altındaki seçenekler tükenince bu söz yerini bulur. Bazen bağımlılık yaratan bir ilişki, bazen tek geçim kapısı olan bir iş bu zorunluluğu daha görünür hâle getirir. Kısacası eli mahkûm olmak, insanın gönlü istemese bile şartların baskısıyla bir şeyi yapmak zorunda kalmasını anlatır.
Örnek Cümleler
- Otobüs kalkınca eli mahkûm olup o pahalı taksiye binmek zorunda kaldı.
- Başka usta bulamayınca eli mahkûm oldu, yine aynı tamirciye düştü.
- Kiralar artınca ailenin eli mahkûm oldu, daha küçük bir eve taşınmak zorunda kaldılar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Zorunluluğun sıradan değil, bunaltıcı bir nitelik taşıdığını güçlendirir. Kişi seçim yapmıyor, şartların baskısıyla belli bir yola sıkışıyor gibi görünür açıkça ve özgür hissetmez kendini içeriden.
Borç, ulaşım, iş, tamir, resmî işlem ve mecburi ilişki durumlarında sık duyulur. Çünkü alternatifin tükendiği yerlerde bu söz hemen yerini bulur ve anlamı güçlenir belirgin biçimde.
Evet, biri gönülsüzce yapamama hâlini, öteki ise istemese de yapmak zorunda kalmayı gösterir. Bu yüzden anlam yönleri tersine döner belirgin biçimde ve iyi ayırt edilir.