Anlamı
1) egemenliği, buyruğu altına girmek: Kale düşman eline düştü. 2) yakalanmak: Haydutların eline düştü. 3) birine muhtaç olmak: Elbet bir gün elime düşersin. 4) rastlamak, tesadüf etmek: Çocuk iyi bir öğretmenin eline düştü.
Detaylı Açıklama
Sözlük eline düşmek kalıbına dört anlam verir. Birincisi, birinin egemenliği, buyruğu altına girmektir: bir kale, bir şehir düşman eline düşer. İkincisi yakalanmaktır: kişi haydutların, bir çetenin ya da bir düşmanın eline düşer. Üçüncüsü birine muhtaç olmaktır; bu anlam bir tehdit içinde de söylenebilir: elbet bir gün elime düşersin. Dördüncüsü rastlamak, tesadüf etmektir: çocuk iyi bir öğretmenin eline düşer. İlk üç anlam bir güç ilişkisini, dördüncüsü bir rastlantıyı anlatır. Düşmek fiili, bu durumun kişinin seçimi olmadığını sezdirir. Kimin eline düşüldüğü tamlayan ekiyle söylenir: düşmanın eline, iyi bir ustanın eline. Kalıp bir savaş tarihinde, bir macera öyküsünde ya da bir aile hikâyesinde geçebilir.
Örnek Cümleler
- Dağda yolunu kaybeden iki gezgin, bir kaçakçı çetesinin eline düştü.
- Bütün akrabalarını küstüren adam, yatağa düşünce hiç sevmediği yeğeninin eline düştü.
- Okuldan soğumuş olan çocuk, sabırlı bir öğretmenin eline düşünce derslerini sevmeye başladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dört anlamın ortak noktası, birinin ya da bir şeyin başkasının buyruğuna, gözetimine geçmesidir. Egemenlik, tutsaklık ve muhtaçlıkta bu geçiş bir baskı doğurur. Öğretmen örneğinde ise sonuç iyi olabilir; çocuk kendisine yol gösterecek birini bulmuştur.
Tutsak düşmek, esir olmak, hükmü altına girmektir. Bu tanım kalıbın ilk iki anlamına, egemenlik altına girmeye ve yakalanmaya yakındır. Tutsak düşmek bir sonucu adlandırır; eline düşmek ise kişinin kimin eline geçtiğini de söyler.
Atasözüne göre hiç kimse zenginliğine güvenmemelidir; gün gelir yoksullaşır ve fakir birine muhtaç olur. Kalıbın üçüncü anlamı da birine muhtaç olmaktır. Atasözü bu muhtaçlığın en varlıklı kişinin bile başına gelebileceğini hatırlatır.