Anlamı
doğru, yansız, hakça davranmak.
Detaylı Açıklama
Elini vicdanına koymak, doğru, yansız, hakça davranmak anlamındadır. Vicdan, insanın iyiyi kötüden ayıran iç sesidir; el oraya konunca kişi kararını bu iç sese danışarak verir. Görüntü, birinin elini göğsüne koyup içtenlikle konuşmasını da düşündürür. Tanımda üç sözcük vardır ve her biri ayrı bir yönü belirtir: doğruluk, yansızlık, hakkaniyet. Kalıp bir yargıyı, bir hakemliği, bir not vermeyi, bir tutanağı ya da iki kardeş arasında bir paylaşımı anlatırken geçebilir. Bir çağrı içinde emir kipiyle de kurulabilir: elini vicdanına koy da söyle. Bu kuruluşta konuşan, karşısındakinden çıkarını bir yana bırakıp dürüstçe düşünmesini ister. Söyleyişte bir sitem, bir rica ya da bir övgü sezilebilir.
Örnek Cümleler
- Miras paylaşımında hakemlik yapan amca, elini vicdanına koyup tarlayı kardeşler arasında eşit böldü.
- Elini vicdanına koyan öğretmen, sevmediği öğrencinin sınav kâğıdını da herkesinki gibi okuyup notunu verdi.
- Kaza tutanağını yazan polis, iki sürücüyü de dinledikten sonra elini vicdanına koyup kusuru doğru yere yazdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yan tutmak, taraflardan yalnızca birini desteklemek, yansız davranmamaktır. Elini vicdanına koyan kişi ise hiçbir tarafa ayrıcalık tanımaz. Biri adaletin bozulduğu anı, öteki onun korunduğu sağlam tutumu anlatır.
Atasözüne göre gerçek neyse aynen belirtilmelidir. Elini vicdanına koyan kişi de gerçeği, işine gelmese bile olduğu gibi, eksiksiz söyler. Atasözü sözün doğruluğunu, kalıp kararın hakkaniyetini öne çıkarır.
Bu atasözü, herkese eşit davranması gereken bir görevlinin çıkar sağlayanlara ayrıcalık tanıdığında hak ve adalet duygusunu yitirdiğini söyler. Rüşvet içeri girince insaf dışarı çıkar. Elini vicdanına koymak ise bu kapının hiç açılmamasıdır.