Anlamı
işe yaramak, yararlı olmak.
Detaylı Açıklama
Eme yaramak, işe yaramak, yararlı olmak anlamındadır. Em, eski bir sözcüktür ve ilaç, deva demektir; kalıp bir şeyin derde deva olması görüntüsünü taşır. Kalıp bir eşyanın, bir bilginin, bir paranın ya da bir kişinin gereken anda işe yaradığını anlatır. Yarar kimi zaman beklenmedik bir anda ortaya çıkar: kenara ayrılmış bir şey, bir gün eme yarar. Kalıp bir sevinci, bir rahatlamayı ya da bir şükrü dile getirebilir. Kime ya da neye yaradığı yönelme ekiyle söylenebilir: bu para çok eme yaradı. Sözlük kalıbı olumlu biçimiyle verir; ikilemeli ve olumsuz eme seme yaramamak ise ayrı bir maddedir ve takdir görmemeyi anlatır. Kalıp günlük konuşmada sade bir övgüdür.
Örnek Cümleler
- Dedemden kalan eski çakı, kamp gecesinde ip kesmekten konserve açmaya kadar çok eme yaradı.
- Çırağın okulda öğrendiği birkaç Almanca sözcük, dükkâna yabancı turistler gelince eme yaradı.
- Yıllarca kenara ayırdığımız birikim, babam hastalanınca tam zamanında eme yaradı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İşe yaramak, elverişli olmaktır; bir şeyin bir amaca uygun düşmesini anlatır. Eme yaramak da aynı yararı anlatır, ama em sözüyle bir deva, bir çare görüntüsü taşır. Biri yalın, öteki daha eski ve renkli bir söyleyiştir.
Hayrı dokunmak, yararlı olmaktır; tanımı eme yaramakla çok yakındır. Bir komşunun da, bir çakının da hayrı dokunabilir; tanımlar yararı bir kişiyle sınırlamaz. Ayrım sözcüklerdedir: hayır sözü bir iyilik duygusu, em sözü bir deva görüntüsü taşır.
Atasözüne göre yararlı, verimli şey elden çıkarılmaz. Eme yarayan bir şey de saklanmaya değer. Atasözü yararlı olanı korumayı öğütler; kalıp ise o yararın kendini gösterdiği anı anlatır.