Anlamı
tkz. 1) iri yarı olmak; 2) kelli felli olmak.
Detaylı Açıklama
Ense kulak yerinde olmak, teklifsiz konuşmada kullanılan iki anlamlı bir kalıptır. Birincisi iri yarı olmaktır: kişinin boyu, omuzları, gövdesi göze çarpar. İkincisi kelli felli olmaktır; burada iri yapıya bir gösteriş, bir heybet de eklenir. Görüntü bedenin iki yerine dayanır: ense de kulak da yerli yerindedir, kişi eksiksiz ve sağlam görünür. Kalıp bir pehlivanı, bir kapı görevlisini, bir köy ağasını, bir kasabı ya da bir iş adamını anlatabilir. Olmak fiili düşürülerek bir adı da niteleyebilir: ense kulak yerinde bir adam. İlk anlam yalnız bedenle ilgilidir; ikinci anlam görünüşe bir saygınlık izlenimi katar. Kalıp bir övgü, bir şaka ya da bir alay içinde geçebilir. Teklifsiz söyleyiş, kalıbın resmî bir yazıya değil, gündelik konuşmaya yakıştığını gösterir.
Örnek Cümleler
- Ense kulak yerinde olan yeni bekçi kapının önüne dikilince kimse içeri izinsiz girmeye kalkmadı.
- Güreş hocası, ense kulak yerinde olan oğlanı görür görmez onu takıma aldı.
- Takım elbisesi ve altın saatiyle ense kulak yerinde olan bir adam, toplantının başına geçip konuşmaya başladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kelle kulak yerinde, kanlı canlı ve iri yapılı olanı ya da gösterişli, itibarlı sayılanı anlatır. Anlamların sırası ve içeriği ense kulak yerinde olmakla örtüşür; yalnız ense yerine kelle sözcüğü geçer. Deyim bir sıfat gibi durur, öteki kalıp olmak fiiliyle kurulur.
Yarma gibi, çok iri yarı kimseler için kullanılan bir benzetmedir. Ense kulak yerinde olmanın ilk anlamı da bu iriliktir. Yarma gibi yalnız bedeni anlatır; ense kulak yerinde olmak ise ikinci anlamıyla gösterişi de kapsar.
Atasözüne göre insan görünüşte büyük olmakla aklı büyük olmaz; bir akıllı, birçok az akıllıyı arkasından sürükler. Kalıbın anlattığı iri gövde ise kişiye kendiliğinden zekâ getirmez. Atasözü değeri bedende değil, düşünme gücünde arar.