Atasözü

Erine Göre Bağla Başını, Tencerene Göre Kaynat (pişir) Aşını Ne Demek?

Anlamı

davranışlarını içinde bulunduğun koşullara uydur.

Detaylı Açıklama

Erine göre bağla başını, tencerene göre kaynat aşını atasözü, kişinin davranışlarını içinde bulunduğu koşullara uydurmasını öğütler. Kaynat yerine pişir de denir. Atasözü bir kadına seslenir ve iki ev işinden örnek verir. Baş bağlamak, başörtüsü bağlamaktır; er ise koca demektir: kadın giyimini kocasının durumuna göre ayarlamalıdır. Tencere evin imkânını gösterir; aş, o tencerenin alabileceği kadar kaynatılır. Öbekler ölçüyü insanın kendi dışına, elindeki imkâna bağlar. Tanım ise öğüdü genişletir ve herkesin davranışını kapsayan bir ilkeye dönüştürür. Atasözü bir düğün hazırlığında, bir harcama tartışmasında ya da yeni kurulan bir evin düzeninde söylenebilir. Gösterişe kaçan birine bir uyarı olarak da duyulabilir; konuşan, ona elindekinin sınırını hatırlatır.

Örnek Cümleler

  1. Memur maaşıyla geçinen Ayşe, kuzeninin gösterişli düğün alışverişine katılmayıp sade bir elbise aldı; erine göre bağla başını, tencerene göre kaynat aşını.
  2. Kira ödendikten sonra kalan parayla mutfağı döndürmeyi öğrenen genç gelin misafir sofralarını da küçülttü; erine göre bağla başını, tencerene göre kaynat aşını.
  3. Esnaf kocasının işleri durgunlaşınca Gülsüm, çocukların yaz tatilini köydeki anneannelerinin evinde geçirmeye karar verdi; erine göre bağla başını, tencerene göre kaynat aşını.

Diğer Atasözleri ve Deyimler

Sıkça Sorulan Sorular

Bu söyleyiş de aynı tanımı taşır. Kocana göre diye başlayan biçimde er yerine koca sözcüğü, tencere yerine harç geçer; harç burada harcanacak para demektir. Erine göre diye başlayan biçim ise ölçüyü mutfaktaki tencereyle somutlaştırır.

Zamana uymak, davranışlarını içinde bulunulan günün şartlarına uydurmaktır. Atasözünün tanımı da davranışı koşullara uydurmayı öğütler; uydurmak fiili iki tanımda da geçer, söyleyişlerin kendisinde değil. Deyim ölçüyü değişen günlere, atasözü ise başörtüsüne, tencereye ve evin imkânına bağlar.

Atasözüne göre insan giderini mutlaka gelirine uydurmalıdır. Yorgan elde olanı, ayak ise harcama isteğini anlatır. Erine göre bağla başını ise aynı ölçülülüğü başörtüsüne ve tencereye taşır; biri yataktan, öteki mutfaktan bir görüntü seçer.