Anlamı
giderini mutlaka gelirine uydurmalısın.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, gideri mutlaka gelire uydurmayı buyurur: eldeki para ne kadarsa harcama da o kadar olacaktır. Benzetme yatakta kurulur; yorgan kısaysa uzatılan ayak dışarıda kalır ve üşüyen kişinin kendisi olur. Yorgan gelirin, ayak harcamanın yerine geçer. Söz emir kipiyle kurulmuştur, doğrudan dinleyene seslenir ve öğüdünü yumuşatmaz. Borçtan değil, ölçüden söz eder: kazancından fazlasını harcayan açığı kendi çeker. Aile büyüklerinin, esnafın, evini yeni kuranların ağzında duyulur ve çoğu kez bir harcama kararının tam öncesinde araya girer. Harcamanın nereye yapıldığına karışmaz; tarttığı şey gelir ile gider arasındaki denkliktir. Söz yalnız harcamayı değil, isteği de ölçüye çağırır: kişinin gözü kesesinden büyük olmayacaktır. Bu öğüde uyulup uyulmadığı sonradan, hesap tutmadığında görülür.
Örnek Cümleler
- Kirası artınca küçük eve taşındı, ayağını yorganına göre uzatmayı seçti.
- Düğün için borçlanmak yerine ayağını yorganına göre uzattılar, sade bir tören yaptılar.
- Esnaf zor günde ayağını yorganına göre uzatır, dükkânı küçültür ama batmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Gelirin yerine geçer. Yorgan ne kadarsa örtebileceği yer o kadardır; ayak da harcamanın yerine geçer. Yorganı aşan ayak açıkta kalır, üşüyen de o ayağın sahibidir; atasözü bu resmi doğrudan hesaba uygular.
Ölçünün hangi tarafa bakılarak alınacağını gösterir. Yorgan ölçü, ayak ise ölçülen taraftır; sıra tersine çevrilemez. Edat düşseydi iki ad yan yana kalır, aralarındaki bağımlılık kurulmazdı. Aynı edat başka ölçü sözlerinde de bu görevi görür.
Örtünün kişiye ait olduğunu gösterir. Ölçü herkes için aynı değildir; her ev kendi geliriyle tartılır. Başkasının kazancına bakarak harcama yapmak bu sözde yeri olmayan bir iştir. İyelik eki bu tekliği kurar.