Anlamı
kendisine değer verilmemek, adı anılmamak:
'Sen babasının gönlünü ettikten sonra kızın esamesi mi okunur bre usta!' -O. Kemal.
Detaylı Açıklama
"Esamesi okunmamak" deyimi, bir kişiye değer verilmemesi, adının bile anılmaması ya da yok sayılacak kadar önemsiz görülmesi anlamında kullanılır. Buradaki "esame", isim ve kayıt anlamı taşıyan eski bir kelimedir; okunmaması ise kişinin yok hükmünde sayılmasına kadar varan değersizleştirmeyi anlatır. Deyim çoğu zaman aile içi hiyerarşilerde, toplumsal güç ilişkilerinde ve itibarsız bırakılma durumlarında geçer. Birinin sözü geçmiyor, adı anılmıyor ve hesaba katılmıyorsa bu ifade devreye girer. Bu sert söyleyiş, görünmez bırakılmanın yalnız ilgisizlik değil, kişinin toplumsal yerini silmeye varan ağır bir tavır olduğunu da hissettirir. Kısacası esamesi okunmamak, kişinin görünmezleştirildiği ve ciddiye alınmadığı durumları sert ve etkili biçimde anlatan bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Babasının gönlünü ettikten sonra kızın esamesi okunmaz oldu dediler.
- Yönetim değişince yıllarca emek veren adamın esamesi okunmamaya başladı.
- Bu çevrede parası olmayanın esamesi okunmazdı, acı bir gerçekti.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça kökenli "esame" sözü isimler ve kayıt anlam alanından gelir; deyimde kişinin adı bile okunmaz hâle gelmesi mecazına dönüşmüştür.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü kişinin yalnız etkisi değil, adı bile görünmez hâle gelmiştir. Bu, sıradan önemsememeden daha sert bir dışlama ve yok sayma düzeyine işaret eder burada açıkça.
Aile içi baskılarda, güç ilişkilerinin belirgin olduğu çevrelerde, iş yerinde ve toplumsal saygınlık konuşmalarında daha çok kullanılır. Oralarda kimin adı geçtiği, kimin silindiği önemlidir özellikle.
Yakınlık vardır; ama es geçmek bir konuyu atlamaktır, esamesi okunmamak ise bizzat kişinin silinmesidir. Bu yüzden ikinci deyim çok daha ağır bir görünmezlik anlatır açıkça.