Deyim

Esamesi Okunmamak Ne Demek?

Anlamı

kendisine değer verilmemek, adı anılmamak:
'Sen babasının gönlünü ettikten sonra kızın esamesi mi okunur bre usta!' -O. Kemal.

Detaylı Açıklama

Esamesi okunmamak, kendisine değer verilmemek, adı anılmamak anlamındadır. Esame, adlar demektir; kalıp bir yoklamada okunan ad listesini düşündürür. Adı okunmayan kişi orada yokmuş gibi sayılır. Tanımın iki öğesi birbirine bağlıdır: adı anılmayan kişiye değer de verilmez. Kalıp bir toplantıda görüşü alınmayan bir üyeyi, bir ödül töreninde unutulan bir emekçiyi ya da bir aile kararında hiç sorulmayan birini anlatabilir. Soru biçiminde de kurulabilir: onun esamesi mi okunur? Bu kuruluş, karşıdakinin önemsizliğini kesin bir dille bildirir. Okunmamak fiili edilgendir: adı okumayan, yani kişiyi saymayan, çevresidir. Kalıp bir sitem, bir küçümseme ya da bir acı taşıyabilir. Kişi kendi durumunu da bu kalıpla anlatabilir; bu kullanımda bir kırgınlık sezilir.

Örnek Cümleler

  1. Şirketin kuruluşunda en çok emeği geçen muhasebecinin, yıl dönümü kutlamasında esamesi okunmadı.
  2. Aile toplantısında evin satışı konuşulurken en küçük kardeşin esamesi bile okunmadı.
  3. Takım şampiyon olunca herkes kaptanı övdü, yedek kalecinin esamesi okunmadı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle şöyledir: Sen babasının gönlünü ettikten sonra kızın esamesi mi okunur bre usta! Konuşan, babayı kazandıktan sonra kızın ne düşündüğünün hesaba katılmayacağını ileri sürer. Bre usta seslenişi cümleye teklifsiz, biraz da alaycı bir ton verir.

Adı bile okunmamak, birine ya da bir şeye hiç önem verilmemektir. Esame de ad anlamına geldiği için iki söyleyiş aynı görüntüyü paylaşır. Deyimdeki bile sözü önemsizliği güçlendirir; esamesi okunmamak ise eski bir sözcükle aynı yargıyı bildirir.

Atasözüne göre kişinin değerini en iyi bilenler kendi çevresinde bulunanlardır. Esamesi okunmayan kişi ise çevresinde hiçe sayılabilir; bu çevre yakınları da olabilir, yabancılar da. Atasözü değerin yerinde bilindiğini söyler; kalıp bu beklentinin boşa çıktığı bir durumu anlatır.