Anlamı
gerçek olmamak, yalan olmak.
Detaylı Açıklama
Esası olmamak, gerçek olmamak, yalan olmak anlamındadır. Esas, bir şeyin aslı, temeli demektir; esası olmayan söz, dayandığı bir gerçek bulunmayan sözdür. Esası olmayan bir haber, bir iddia, bir söylenti ya da bir suçlama olabilir; dil bilgisi öznesi ise esas sözcüğüdür, söylenti tamlayan olarak anılır: bu dedikodunun hiçbir esası yok. Tanımdaki iki karşılık birbirine yakındır, ama yalan olmak bir kasıt da düşündürebilir; gerçek olmamak ise yanlışlığın yalnızca kendisini bildirir. Kalıp bir yalanlamada, bir mahkeme savunmasında, bir gazete düzeltmesinde ya da bir aile tartışmasında geçebilir. Hiçbir ya da hiç sözüyle güçlendirilebilir. Konuşan kalıpla bir iddiayı çürütür ve onu ciddiye almaya değer bulmadığını belli eder. Kimi zaman bir rahatlama da taşır: korkulan şeyin gerçek olmadığı anlaşılmıştır.
Örnek Cümleler
- Fabrikanın kapanacağı söylentisinin hiçbir esası olmadığını açıklayan müdür, işçileri rahatlattı.
- Mahkemede dinlenen tanıklar, şoföre yöneltilen hız suçlamasının esası olmadığını ortaya koydu.
- Ünlü şarkıcının evlendiği haberinin esası olmadığı, ertesi gün yayımlanan açıklamayla anlaşıldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Aslı faslı yok, yalan, uydurma demektir ve bir sözü niteler. Esası olmamak da aynı yargıyı bir fiil kalıbıyla bildirir. Aslı faslı yok ikilemenin sesiyle yargıyı güçlendirir; esası olmamak ise daha sade bir söyleyiştir.
Sana yalan, bana gerçek, söylenen şeyi karşıdakinin bilmediğini ama onun doğru olduğunu anlatan bir sözdür; konuşan kendi bilgisine güvenir. Esası olmamak ise bir iddianın gerçek olmadığını bildirir. Biri bir sözün doğruluğunu savunur, öteki bir sözün asılsızlığını ortaya koyar.
Atasözüne göre herkesin bildiği gerçek inkâr edilemez. Esası olmayan bir söz yayılsa da gerçeği bütünüyle örtemez; güneş balçıkla kapanmaz. Atasözü gerçeğin dayanıklılığını, kalıp ise gerçeğe dayanmayan sözü anlatır.