Anlamı
benzeri olmamak:
'Allah rahmet eylesin, eşi menendi bulunmaz bir adamdı Nazmi Albay.' -A. Ümit. 'Bir iki çıkışı, Arap Kadir'in bir eşi benzeri bulunmadığı gerçeğini ortaya koymuştu.' -K. Korcan. 'Bizim dairenin müdürünün bir eşi benzeri daha yoktur.' -M. İzgü.
Detaylı Açıklama
Eşi manendi olmamak, benzeri olmamak anlamındadır. Manendi yerine menendi ya da benzeri, olmamak yerine bulunmamak ya da yok da denir. Eş burada denk, benzer demektir; manend sözcüğü de benzer anlamını taşır. Kalıp böylece aynı anlamdaki iki sözcüğü birleştirerek benzersizliği güçlendirir. Kalıp bir övgüdür: konuşan, birinin ya da bir şeyin başka bir örneğinin bulunmadığını söyler. Bir insanın iyiliği, bir ustanın becerisi, bir yemeğin tadı ya da bir manzaranın güzelliği bu kalıpla övülebilir. Kimi zaman ters bir anlamla, alaycı bir övgü olarak da kullanılır: kişinin eşi benzeri olmayan bir huysuzluğu anlatılabilir. Kalıp bir anma konuşmasında, bir anı anlatısında ya da gündelik bir sohbette geçebilir. Sıfat-fiille bir adı niteleyebilir: eşi benzeri olmayan bir usta.
Örnek Cümleler
- Köyün yaşlı demircisi, eşi manendi olmayan bir ustaydı; yaptığı bıçaklar yıllarca körelmezdi.
- Anneannemin pişirdiği ayva tatlısı eşi manendi olmayan bir lezzetti; tarifini kimse tam tutturamadı.
- Kapadokya'da gördükleri gün doğumunun eşi manendi olmadığını söyleyen turistler fotoğraf çekmeyi bile unuttu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
A. Ümit'in cümlesinde Nazmi Albay, eşi menendi bulunmaz bir adam olarak anılır; kalıp bir ölünün ardından yapılan övgüdür. K. Korcan'ın cümlesinde Arap Kadir'in eşi benzeri bulunmadığı birkaç çıkışla ortaya konur. M. İzgü ise dairenin müdürü için bir eşi benzeri daha yoktur der; bu söyleyişte alaycı bir ton sezilebilir.
Misli menendi yok, benzeri, eşi yok demektir; kalıpla aynı anlamı taşır. Misil de benzer anlamına gelir. Sözlerden birinde eş, ötekinde misil başa geçer; ikisi de anlamı ardından gelen manend sözcüğüyle pekiştirir.
Atasözüne göre belirli bir insan topluluğu içinde benzerlikler olabileceği gibi farklılıklar da olabilir. Eşi manendi olmayan kişi ise bu farklılığın en uç noktasındadır; topluluk içinde hiçbir benzeri yoktur. Atasözü farklılığı olağan sayar, kalıp ise onu bir övgüye dönüştürür.