Anlamı
bozulan şeyi düzeltecek etken vardır ancak bu etken bozulmuşsa artık düzeltmeden umudu kesmek gerekir.
Detaylı Açıklama
Et kokarsa tuzlanır, ya tuz kokarsa ne yapılır atasözünün anlamı şudur: bozulan şeyi düzeltecek etken vardır ancak bu etken bozulmuşsa artık düzeltmeden umudu kesmek gerekir. Sözün ilk yarısı kendi görüntüsünde bir çare kurar: et kokarsa tuzlanır. Tuz burada düzeltici etkenin, et ise korunması gereken şeyin yerini tutar; ikisi de bozulunca elde başka çare kalmaz. İkinci yarı bir soru sorar ve yanıtını vermez; yanıtın yokluğu sözün asıl yargısıdır. Atasözü bir toplumda, bir kurumda ya da bir ailede düzeni sağlaması beklenen kişinin kendisi yolunu şaşırdığında söylenebilir: bir yargıç haksızlık yaparsa, bir öğretmen kopya verirse, bir doktor hastasını ihmal ederse. Soru biçimi sözü bir yakınmaya dönüştürür; konuşan çaresizliğini dile getirir.
Örnek Cümleler
- Rüşvet aldığı ortaya çıkan müfettiş için kasabada herkes aynı şeyi düşündü; et kokarsa tuzlanır, ya tuz kokarsa ne yapılır?
- Öğrencilerine kopya veren öğretmenin haberi okula yayılınca müdür başını iki elinin arasına aldı: et kokarsa tuzlanır, ya tuz kokarsa ne yapılır?
- Takımdaki kavgayı yatıştırması beklenen kaptan, maçın ortasında rakibe yumruk atınca teknik direktör çaresiz kaldı; et kokarsa tuzlanır, ya tuz kokarsa ne yapılır?
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Balık baştan kokar, bir işteki aksaklığın başta olanlardan kaynaklandığını söyler. Tuz kokarsa diye biten atasözü de bozulmayı düzeltmesi beklenen yerde görür. Biri bozulmanın nereden başladığını, öteki bu durumda düzeltmenin neden imkânsızlaştığını anlatır.
Umudunu kesmek, artık olacağını beklememektir. Atasözünün tanımı da, düzeltici etken bozulmuşsa düzeltmeden umudu kesmek gerektiğini söyler. Deyim bu vazgeçişi adlandırır; atasözü ise ona götüren nedeni, düzeltecek olanın da bozulmasını gösterir.
Kırkından sonra azanı teneşir paklar, yaşlandıklarında ahlakları bozulanların artık düzelemeyeceğini söyler. Bu atasözü de bir umutsuzluk bildirir, ama nedeni yaştır. Tuz kokarsa atasözünde ise neden, düzeltecek olanın kendisinin bozulmasıdır.