Anlamı
düzenli, temiz veya namuslu olmak.
Detaylı Açıklama
Eteklerini toplamak, düzenli, temiz veya namuslu olmak anlamındadır. Tanım üç niteliği veya bağlacıyla sıralar: kalıp bir kişinin düzenini, temizliğini ya da namusunu ayrı ayrı anlatabilir. Namuslu burada dürüst, doğru davranan demektir. Toplamak fiili, dağınık duran bir şeyi bir araya getirmeyi düşündürür; etekleri toplanmış biri dağınıklığını geride bırakmış gibi görünür. Kalıp bir öğüt olarak da kurulabilir: artık eteklerini topla. Bu kullanımda konuşan, karşısındakinin dağınık ya da düzensiz bir yaşamı bırakmasını ister. Bir annenin üniversiteye giden oğluna, bir ustanın dalgın çırağına ya da bir arkadaşın borca, kumara bulaşan dostuna sözü olabilir. Kalıp bir övgü olarak da söylenebilir: eteklerini toplamış, derli toplu bir genç.
Örnek Cümleler
- Üniversitenin ilk yılında odasında kirli tabak biriktiren Kaan, ikinci yıl eteklerini topladı; dersleri, harcamaları ve odası düzene girdi.
- Bekâr evinde aylarca toz bezine el sürmeyen Cem, nişanlanınca eteklerini topladı; evi her hafta silinip süpürülür oldu.
- Tartıda müşterilerini kandırdığı ortaya çıkan manav, mahallede adı kötüye çıkınca eteklerini topladı; terazisini yeniletip her ürünü dürüstçe tarttı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kendini toparlamanın dört anlamından ikisi buraya yakındır: eskiden kötü olan durumunu düzeltmek ve çeki düzen vermek. Eteklerini toplamak ise düzen ve temizliğin yanında namusu da adıyla anar. Kendini toparlamanın ilk anlamı geneldir; kişinin dürüstlüğünü düzeltmesini de dışlamaz.
Art eteğinde namaz kılmak, çok temiz huylu olmaktır; temizlik burada huyun niteliğidir ve çok sözüyle güçlendirilir. Eteklerini toplamakta ise temizlik düzen ve namusla birlikte sayılır, bir derece belirtilmez. İki kalıp da eteği kişinin durumunu gösteren bir giysi olarak kullanır.
Köpek sürünmekle etek kesilmez, terbiyesiz kimsenin sataşmasıyla temiz kişinin lekelenmiş olmayacağını söyler. Eteklerini toplamış biri de başkalarının sataşmasına karşı bu güvenceye dayanabilir. Atasözünde etek kişinin onurunu taşır; kalıpta ise kişinin kendi düzenini ve namusunu.