Anlamı
elinden gelen her türlü kötülüğü yapmak.
Detaylı Açıklama
Etmediğini bırakmamak, elinden gelen her türlü kötülüğü yapmak anlamındadır; kalıp bırakmamak yerine komamak fiiliyle de söylenir. Komamak, koymamak demektir. Etmediğini sözü etmemek fiilinden türemiş bir sıfat-fiildir ve yapılmamış olanı anlatır. Kalıp bir olumsuzluğu ikinci bir olumsuzlukla kurar: yapmadığı bir şey bırakmamak, her şeyi yapmış olmak demektir. Tanımdaki elinden gelen sözü kişinin gücünün yettiği her şeyi yaptığını, her türlü sözü ise kötülüğün çeşitliliğini anlatır. Kalıp bir zulmü, bir kıskançlığın doğurduğu düşmanlığı ya da bir intikamı anlatabilir. Bir yakınmayı da taşıyabilir: konuşan, kendisine yapılanları sayar. İyelik eki kötülüğü yapana göre değişir: etmediğimi, etmediğini. Kötülüğe uğrayan kişi yönelme ekiyle anılabilir: bana etmediğini bırakmadı. Bir mahkeme ifadesinde ya da bir aile kavgasının anlatısında geçebilir.
Örnek Cümleler
- Mirası ele geçirmek isteyen amcası, yetim kalan küçük Ali'ye etmediğini bırakmadı; çocuğu aç bıraktı, okula göndermedi.
- Terfiyi kaçıran müdür yardımcısı yeni müdüre etmediğini bırakmadı; dedikodu yaydı, dosyalarını sakladı, toplantılarda onu küçük düşürdü.
- Komşusuyla sınır kavgasına tutuşan Kazım, adamın ağaçlarını kesti, suyunu kesti; ona etmediğini komadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yapmadığını bırakmamak deyiminin tanımı bu kalıbınkiyle birdir. Ayrım ilk fiildedir: biri yapmak, öteki etmek fiiliyle kurulur. İki fiil burada aynı işi görür; konuşan hangisini seçerse seçsin anlam değişmez.
Deyimin tanımı, yaptığı kötü davranışın karşılığını görmektir. Etmediğini bırakmayan kişi bir dizi kötülük yapmıştır; deyim bu kişinin bir gün o kötülüklerin karşılığıyla karşılaşabileceğini düşündürür. Kalıp kötülüğün kendisini, deyim ise onun karşılığını anlatır.
Atasözü, Tanrı'dan korkmayan kimsenin insana her türlü kötülüğü yapabileceğini söyler. Etmediğini bırakmamak ise bu olasılığın gerçekleştiği durumu anlatır: kişi elinden gelen her kötülüğü yapmıştır. Atasözü bir uyarı verir, kalıp ise yapılmış kötülükleri adlandırır.