Deyim

Evliya gibi Ne Demek?

Anlamı

1) uysal (kimse); 2) iyi ahlaklı (kimse).

Detaylı Açıklama

Evliya gibi iki anlamda kullanılır. Birincisi uysal kimse için söylenir. İkincisi iyi ahlaklı kimse için söylenir. Evliya, ermiş kişiler demektir; kalıp bir insanı onların sakinliğine ve iyiliğine benzetir. İlk anlamda kalıp kişinin yumuşak, söz dinleyen, kimseyi kırmayan yanını öne çıkarır. İkinci anlamda ise kişinin doğruluğuna, dürüstlüğüne ve temiz yaşayışına bakar. Kalıp cümlede bir sıfat gibi kullanılabilir: evliya gibi bir adam. Bir yüklemin parçası olarak da kurulabilir: kayınpederi evliya gibidir. Kalıp bir övgü taşır; konuşan, birinin uysallığını ya da ahlakını takdir eder. Bir yaşlının, bir komşunun ya da bir öğretmenin anlatıldığı bir anıda geçebilir. Bağlam iki anlamdan hangisinin öne çıktığını belirler.

Örnek Cümleler

  1. Komşunun oğlu, çocukların bütün şakalarına gülüp geçen evliya gibi bir delikanlıydı; kimse onu kızdırmayı başaramazdı.
  2. Kırk yıl kasabada bakkallık eden Hüseyin Efendi evliya gibi bir adamdı; ne bir kuruş fazla aldı ne kimsenin arkasından konuştu.
  3. Yeni gelen öğrenci ilk günlerde evliya gibiydi; öğretmen ne dese başını sallayıp hemen yapıyordu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Kuzu gibi, çok uysal anlamındadır ve ilk anlama yakındır. Deyim uysallığı bir hayvan benzetmesiyle ve çok sözüyle güçlendirerek anlatır. Evliya gibi ise uysallığın yanında iyi ahlakı da anlatabilir; kuzu gibi deyimi bu ikinci anlamı taşımaz.

Bu söz, uysal ve uslu göründüğü hâlde sinsice kötülük yapan biri için kullanılır. Görünüş uysaldır, ama içi başkadır. Evliya gibi ise uysallığı ya da iyi ahlakı gerçek bir nitelik olarak anar; iki söz uysal bir dış görünüşü iki karşıt sonuca bağlar.

Atasözü yüz güzelliğinin değil huy güzelliğinin değerli olduğunu söyler: güzelliğe kırk günde doyulur, iyi huylu kişiye ise kırk yılda doyulmaz. Evliya gibi kalıbının ikinci anlamındaki iyi ahlaklı kişi de bu uzun soluklu sevgiyi kazanabilir. Atasözü huy güzelliğine bir değer biçer; kalıp onu taşıyan kişiyi niteler.