Anlamı
'çok zaman önce' anlamında bir tekerleme.
Detaylı Açıklama
Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, çok zaman önce anlamında bir tekerlemedir. Tekerleme, uyaklı ve ritimli bir söz öbeğidir; anlamından çok ses düzeniyle akılda kalır. İlk yarı anlamı taşır: evvel zaman, eski bir zamandır. İkinci yarı ise anlamdan çok uyak kurar; kalbur saman içinde sözü ilk yarıdaki içinde sözünü yineler. Kalbur, tahılı elemeye yarayan delikli bir araçtır; saman ise harmandan kalan sap kırıntısıdır; ikisi de köy yaşamından tanıdık sözcüklerdir. Tekerleme bir masalın başında, dinleyeni geçmiş bir zamana götürmek için söylenebilir. Bir anlatıcı, bir büyükanne ya da bir öğretmen bu sözle anlatıya başlayabilir. Söz şakayla bir anının başında da kullanılabilir: evvel zaman içinde, ben de gençtim.
Örnek Cümleler
- Büyükannem yorganı çocukların üstüne çekti ve masala başladı: Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde.
- Sınıftaki çocuklar susunca öğretmen kitabı açtı, evvel zaman içinde, kalbur saman içinde diye okumaya başladı.
- Emekli kaptan, gençlik yıllarındaki fırtınayı anlatmaya gülerek başladı: Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, ben de bir tayfaydım.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir varmış bir yokmuş, masal gibi geçip gitmiş, artık hayal olmuş bir şeyi anlatır. Evvel zaman içinde tekerlemesi ise çok zaman önce anlamında bir başlangıç sözüdür. İkisi de geçmişe bakar: biri geçmişi bir hayale çevirir, öteki dinleyeni o geçmişe götürür.
Masal gibi, olmayacak biçimde anlamındadır; deyim gerçek dışı ya da inanılmaz bir şeyi niteler. Evvel zaman içinde tekerlemesi ise eski bir zamanı anar; anlatılanın gerçekliği üzerine bir şey söylemez. Tekerleme bir kapı açar, deyim o kapının ardını betimler.
Masal okumak, inandırıcı olmayan, oyalayıcı sözlerle birini kandırmaya çalışmaktır; deyim bir suçlama taşır. Evvel zaman içinde ise bir masalın ya da bir anının başında söylenen yansız bir tekerlemedir. Biri kandırmayı, öteki anlatmaya başlamayı anlatır.