Anlamı
yoksulluk utanılacak bir şey değildir, çalışmamak en büyük ayıptır.
Detaylı Açıklama
Fakirlik ayıp değil, tembellik ayıp sözü, yoksulluğun başlı başına utanılacak bir durum olmadığını; asıl kınanması gereken şeyin çalışmamak, çaba göstermemek ve imkânı olduğu hâlde boş durmak olduğunu anlatır. Bu ifade, toplumsal değer yargısını servetten emeğe kaydırır. Kişi fakir olabilir; bu onun karakterini küçültmez. Ama üretmekten, denemekten ve sorumluluk almaktan kaçıyorsa eleştiri orada başlar. Söz bu yüzden hem teselli hem öğüt taşır. Özellikle çocuklara çalışma ahlakı anlatılırken, geçim sıkıntısı yaşayan birinin onurunu korumak istenirken ya da emeğin değerini vurgulayan konuşmalarda kullanılır. Yoksulluğu değil, ataleti hedef aldığı için bugün de diri ve öğretici bir niteliğe sahiptir; ölçüyü emeğe bağlar kesin, açık ve kalıcı biçimde.
Örnek Cümleler
- Dedem her fırsatta fakirlik ayıp değil, tembellik ayıp diyerek bizi çalışmaya teşvik ederdi.
- İş aramadan yakınana annesi fakirlik ayıp değil, tembellik ayıp diye çıkıştı.
- Bu söz, fakirlik ayıp değil, tembellik ayıp diyerek emeğin değerini açıkça hatırlatıyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü ilk bölüm, yoksul kişinin onurunu korur; ikinci bölüm ise sorumluluk hatırlatır. Böylece söz aynı anda hem yarayı hafifletir hem de kişiyi harekete çağırır açıkça.
İnsanın değerini yalnız servetle ölçmemek gerektiğini söyler. Asıl ölçü, emek, gayret ve sorumluluk duygusudur. Bu yönüyle söz, sınıf küçümsemesine karşı da anlamlı bir duruş içerir.
Fakir tavuğu tek tek yumurtlar, imkânsızlık yüzünden yavaş ilerlemeyi anlatır. Fakirlik ayıp değil, tembellik ayıp ise imkânsızlıkla miskinliği ayırır ve ahlaki ölçüyü çalışma üzerinden kurar.