Anlamı
1) padişah tarafından herhangi bir konuda emir verilmek; 2) yetkili bir kimse tarafından buyruk verilmek.
Detaylı Açıklama
Ferman çıkarmak, bir konuda buyruğun verilmesi, yetkili kişi tarafından kesin bir kararın duyurulması anlamına gelir. Kaynak açıklamadaki iki yön, deyimin hem tarihî hem güncel kullanıma açık olduğunu gösterir. Birinci anlamda padişah buyruğu gibi resmî ve en yüksek emir söz konusudur; ikinci anlamda ise yetkili birinin açık talimat vermesi öne çıkar. Bu nedenle deyim, otorite, karar, yasak ve kesin yönlendirme konuşmalarında çok doğaldır. Sözün gücü, kararın üstten aşağı inen bağlayıcı niteliğini duyurmasındadır. Bir işin artık tartışma safhasından çıkıp emir safhasına geçtiğini hissettirir. Sert, kesin ve yetke taşıyan dilin yerleşik anlatımlarından biridir. Böylece söz, kararın tartışılmaz bir çizgiye taşındığını da hissettirir. Emir tonunun baskınlığı, deyimi günlük dilde de sert kılar.
Örnek Cümleler
- Şirket yönetimi masrafların kısılması için adeta ferman çıkardı.
- Padişahın sınır boylarına asker sevki için ferman çıkardığı duyuruldu.
- Müdür, kimse geç kalmasın diye yeni düzen için ferman çıkarmış gibi konuşuyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü ferman çıkarmak, sıradan bir öneri ya da tavsiye değil, bağlayıcı bir buyruğu çağrıştırır. Böylece kararı verenin üst konumu da doğal olarak görünür hâle gelir.
Ferman kelimesinin eski yönetim düzeninden gelen ağırlığı, bugünkü mecaz kullanıma da sertlik verir. Bu yüzden bugün söylendiğinde bile üstten gelen kesin emir havası taşır. Tarihî arka plan, deyimin otoritesini hâlâ canlı tutar.
Birinde emir verilir, ötekinde o emre uyulmaz. Bu yüzden iki deyim aynı otorite alanında çalışır ama biri buyruğu, diğeri buyruğa karşı çıkan tavrı anlatır. Beraber düşünülünce yönetme ve direnme çizgisi daha iyi görünür.