Anlamı
bir şeyden belli bir amaçla hemen yararlanmak:
'Bazı kişiler üstüme varmak için fırsat kolluyorlar; yalnız eski kamyonlarla katırlardan söz açarsam olabilir ki fırsat bilirler.' -A. Boysan.
Detaylı Açıklama
Fırsat bilmek, ele geçen bir durumdan hemen kendi amacı doğrultusunda yararlanmak anlamına gelir. Bu sözde yalnız uygun anı fark etmek değil, onu gecikmeden lehine çevirmek vardır. Kimi zaman olumlu bir beceri, kimi zaman da karşı tarafın zayıf anından yararlanma kurnazlığı olarak duyulur. Bu yüzden tonunu bağlam belirler. Deyimin gücü, imkânın fark edilmesi ile hızlı hareket etmenin birleştiği noktayı göstermesindedir. Bir insan verilen sözü, ortaya çıkan boşluğu ya da konuşulan bir konuyu fırsat bilip kendi hedefi için kullanabilir. Söz, zamanlaması doğru ama niyeti tartışmalı davranışları anlatırken özellikle etkilidir. Böyle durumlarda kişinin uyanıklığı kadar hesabı da görünür hâle gelir. Deyim, hızlı davranmanın ahlaki yönünü de tartışmaya açabilir.
Örnek Cümleler
- Patronun yokluğunu fırsat bilip dosyaları sessizce değiştirdi.
- Kalabalığın dağılmasını fırsat bilerek onunla baş başa konuştu.
- Rakibinin hatasını fırsat bilip pazarda öne geçmeyi başardı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü fırsat bilmek, elverişli anı değerlendirmeyi anlatırken çoğu zaman karşı tarafın boşluğundan yararlanma ihtimalini de taşır. Bu nedenle söz, bağlama göre kurnazlık ya da fırsatçılık hissi verebilir.
Oldukça önemlidir; çünkü fırsat bilmek, görülen imkânın eldeyken kullanılmasını çağrıştırır. Gecikme olduğunda aynı etki kaybolur ve sözün içindeki atiklik duygusu zayıflar. Hız olmazsa sözün keskinliği de azalır.
Fırsattan istifade etmek daha nötr ve biraz daha resmî duyulabilir. Fırsat bilmek ise daha gündelik, daha canlı ve çoğu zaman niyeti daha açık hissedilen bir kullanımdır.