Anlamı
vakti gelmek, kaçınılmaz olmak:
'Ayrılık günleri geldi dayandı.' -Âşık Veysel. 'Konser günü gelip çattığındaysa stadyumda mahşeri bir kalabalık vardı.' -M. Mungan.
Detaylı Açıklama
Gelip çatmak, beklenen ya da kaçınılmaz bir vaktin sonunda gelmesi, bir olayın artık kapıya dayanması demektir. Deyimde yalnız geliş değil, o gelişin ertelenemez hâle gelmesi vardır. Bu yüzden yaklaşan sınav, ayrılık, düğün, hesaplaşma, son tarih ya da beklenen gün için çok doğal kullanılır. Çatmak fiili, olayın insana birden dayanmasını ve artık yüzleşilmesi gerektiğini hissettirir. Kimi zaman heyecan, kimi zaman kaygı, kimi zaman da hazırlık duygusu taşır. Kısacası gelip çatmak, yaklaşan olayın artık soyut beklenti olmaktan çıkıp somut gerçekliğe dönüşmesini güçlü biçimde anlatan bir deyimdir. Bu nedenle deyim, yaklaşan olayın artık ertelenemeyeceğini sezdiren güçlü bir zaman baskısı da üretir. Bu ek baskı, sözü günlük dilde özellikle etkili kılar.
Örnek Cümleler
- Sınav günü gelip çatmak üzereyken evde herkes iyice sessizleşip içine kapandı.
- Beklenen ayrılık vakti gelip çatmak deyince onun yüzü bir anda düştü.
- Aylarca konuşulan konser günü sonunda gelip çatmak yerine gerçekten gelip çattı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü gelip çatmakta olay yalnız yaklaşmaz, insanın kapısına kadar dayanır. Bu yüzden kişi artık ertelemeden, hazırlanarak ya da kaygıyla onunla yüzleşmek zorunda kalır. Bu yüzden deyim, yaklaşan olayın baskısını da güçlü biçimde hissettirir.
Sınav, düğün, ayrılık, son teslim tarihi, askerlik, yolculuk ve uzun süredir beklenen toplantılar gibi gün belirginliği taşıyan olaylarla sık birlikte kullanılır. Bu yüzden deyim, yaklaşan olayın baskısını da güçlü biçimde hissettirir.
İki söz de sona yaklaşmış ama henüz tamamlanmamış süreçleri düşündürür. Gelip çatmak anı haber verir; öteki ise o anda bile kesinlik taslamamayı öğütler. Bu yüzden deyim, yaklaşan olayın baskısını da güçlü biçimde hissettirir.