Anlamı
hlk. evlendirmek:
'Oğullarının artık normal bir yaşam süreceğini sanan anne baba ona güzel de bir kız bularak baş göz etmişler.' -A. Ümit.
Detaylı Açıklama
Göz etmek, halk ağzında bir kimseyi evlendirmek, ona eş bulup yuva kurmasına aracılık etmek anlamında kullanılan eski ve sıcak bir deyimdir. Burada göz sözü, baş göz etmek kalıbındaki gibi ev kurma ve evlendirme düşüncesine bağlanır. Deyim sadece nikâh işlemini değil, aile büyüklerinin girişimini, uygun eş arayışını ve gencin hayatını düzene koyma niyetini de içerir. Bu yüzden geleneksel aile çevrelerinde daha canlı duyulur. Kısacası göz etmek, bir genci evlendirme işini üstlenmeyi ve onu yuva sahibi kılmayı anlatan, halk söyleyişinde yer etmiş, samimi ve kültürel çağrışımı güçlü bir ifadedir. İçinde sahip çıkma duygusu da bulunur. Özellikle büyüklerin iyi niyetle araya girdiği evlilik konuşmalarında bu sıcak ton daha belirgin biçimde hissedilir.
Örnek Cümleler
- Annesi onu bu yıl göz etmek için epey çaba harcadı.
- Köyde amcalar yeğenlerini göz etmek işine daha bahar gelmeden erkenden girişirdi.
- Kızını göz etmek için yıllardır uygun bir kısmet sabırla arıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü deyim, geleneksel aile çevresinde evlendirme işini üstlenme fikrini taşır. Resmî değil, sıcak ve gündelik bir söyleyiş olduğu için özellikle halk dilinde canlı kalmıştır ve aile içi konuşmalarda doğal durur.
Hayır, yalnız nikâh anını değil, uygun eş bulma, araya girme, konuşma yapma ve yuva kurdurma çabasını da içine alır. Bu yüzden daha geniş bir aile girişimini anlatır.
İkisi de evlilik çevresindeki geleneksel adımlarla ilgilidir. Görücü gitmek somut ziyaret aşamasını, göz etmek ise daha genel olarak birini evlendirme niyetini ve girişimini anlatır. Bu yüzden biri daha özel, diğeri daha kapsayıcı duyulur.