Anlamı
fark ettirmeden gözlemek, belli etmemeye çalışarak başını çevirmeden yandan bakmak:
'Kadın, gözünün ucuyla erkeğe baktı.' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Göz ucuyla bakmak, bir şeye ya da bir kimseye doğrudan bakıyormuş izlenimi vermeden, başı çevirmeden yandan ve gizlice bakmak anlamında kullanılan yaygın bir deyimdir. Burada asıl vurgu, bakışın saklı ve kontrollü oluşundadır. Kişi ilgisini belli etmek istemez ama dikkatini de tamamen ayıramaz. Bu nedenle deyim, merak, ihtiyat, çekinme, flört ya da kuşku gibi farklı duygularla birlikte kullanılabilir. Göz ucuyla bakmak, küçük bir hareket üzerinden insan ilişkilerinin ince gerilimlerini anlatma gücüne sahiptir. Kısacası bu deyim, bakışın açık değil örtülü biçimde yönelmesini anlatan, gündelik dilde son derece canlı ve doğal bir ifadedir. Söylenişi sahneyi hemen canlandırır. Küçük jestin anlamını büyütür. Böylece niyet sezdirilir.
Örnek Cümleler
- Kadın kapıdan çıkan adama göz ucuyla bakmakla yetindi yalnız bugün.
- Sınavda öğretmeni göz ucuyla bakarak kâğıdını toparladı hemen sessizce yine.
- Otobüste herkes susarken o, bana bir kez göz ucuyla baktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada dikkat açıkça ortaya konmaz; kişi ilgisini gizleyerek yandan izler. Deyim bu yüzden yalnız bakmayı değil, bakışın saklanma biçimini, yönünü ve niyetini de anlatır.
Kalabalık ortamlarda, tanışma anlarında, tedirgin bekleyişlerde ve birinin dikkatini açıkça belli etmek istemediği sahnelerde sık kullanılır. Küçük hareketi büyük duyguya bağlama gücü tam olarak buradan gelir.
Göz ucuyla bakmak saklı ve tek taraflı bir dikkat taşır. Göz göze gelmek ise iki tarafın bakışının açıkça karşılaşmasını anlatır; biri kaçınmayı, diğeri doğrudan teması öne çıkarır.