Anlamı
uyku, istek vb. bir durum gözlerinden belli olmak.
Detaylı Açıklama
Gözleri bayılmak, bir kimsenin içindeki uyku, arzu, yorgunluk ya da başka bir güçlü duygunun gözlerinden açıkça okunur hâle gelmesi anlamında kullanılan anlatımlı bir deyimdir. Buradaki bayılmak fiili gerçek anlamıyla düşmeyi değil, gözlerin hâlinden iç durumun dışarı vurmasını anlatır. Uykusu gelen bir çocuğun gözleri bayılabilir, çok istediği bir şeyi gören birinin gözlerinde arzu belirebilir ya da aşırı yorgunluk bakışları gevşetebilir. Deyim, yüz ifadesi ile iç durum arasındaki bağı iyi kurar. Bu yüzden insanın duygusunu ya da bedensel hâlini doğrudan söylemeden, gözler üzerinden sezdiren etkili bir anlatım sunar. Gözleri bayılmak, özellikle canlı tasvirlerde, kişinin iç dünyasının bakışlarına nasıl yansıdığını göstermesi bakımından güçlü ve yerinde bir Türkçe kalıptır.
Örnek Cümleler
- Çocuk masalda sona gelmeden gözleri bayılmaya başladı bu gece iyice.
- Baklavayı görünce küçük kızın gözleri bayılmak üzere gibi oldu hemen.
- Nöbetten çıkan hemşirenin gözleri bayılmak derecesinde yorgundu bugün nöbette gerçekten.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Uyku, yorgunluk, yoğun istek, bitkinlik ve bazen hayranlık gibi durumları anlatabilir. Ortak yön, içteki hâlin gözlerden açıkça okunur, çok belirgin bir duruma dışarı yansıyarak dönüşmesidir.
Çünkü insanın iç durumu çoğu zaman en çabuk gözlerinden anlaşılır. Deyim de bu doğal gözleme dayanarak duyguyu ya da bedensel hâli dolaylı ama etkili biçimde gösterir.
Uykusu gelmek durumu doğrudan söyler. Gözleri bayılmak ise aynı hâli daha tasvirli biçimde, gözlerde beliren gevşeme ve ifade değişikliği üzerinden çok daha canlı biçimde anlatır.