Anlamı
1) bir şeye çok istekle ve dik dik bakmak; 2) göz değdirmek: Çocuğu gözle yediler.
Detaylı Açıklama
Gözle yemek, bir şeye ya da bir kimseye aşırı istekle, dikkatle ve adeta sahip olmak ister gibi bakmak anlamında kullanılan canlı bir deyimdir. Deyimin ilk anlamında bakışın şiddeti öne çıkar; kişi karşısındakini neredeyse gözleriyle tüketecek kadar yoğun biçimde seyreder. Bu kullanım yemek, eşya, güzellik ya da arzu edilen herhangi bir şey için doğal biçimde duyulabilir. İkinci anlamında ise aşırı beğeni ya da dikkat yüzünden nazar değdirmek, yani göz değdirmek düşüncesi devreye girer. Böylece söz hem istekli bakışı hem de bu bakışın uğursuz sonuç doğurabileceği inancını birlikte taşıyabilir. Gözle yemek, bakışın sıradan olmaktan çıkıp yoğun arzuya dönüştüğü anları etkili biçimde anlatır. Türkçede hem mecaz gücü hem de halk kültürü çağrışımı yüksek olan dikkat çekici bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Vitrindeki pastaları uzun uzun gözle yedi çocuklar bugün birlikte orada.
- Misafirler yeni doğan bebeği sevgiyle ama biraz da gözle yedi.
- Masadaki narı görünce küçük çocuk onu resmen gözle yedi orada.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada bakış sıradan değildir; içinde arzu, hayranlık ya da aşırı ilgi vardır. Deyim, gözün adeta sahip olmak istercesine yönelmesini abartılı ama etkili biçimde anlatır.
İkinci anlamda nazar düşüncesi, yani aşırı dikkat ve hayranlığın uğursuz sonuç doğurabileceği inancı öne çıkar. Bu yüzden sevilen ya da beğenilen bir şeye fazla bakmakla ilişkilendirilir.
Lezzetli yiyecekler, bebekler, çok sevilen eşyalar, güzellikler ve özlem duyulan nesneler için daha doğal kullanılır. Ortak nokta, yoğun ve neredeyse dokunur gibi bir bakışın varlığıdır.