Anlamı
1) iyiyi kötüyü veya kendisine yarayanı ayırt eder duruma gelmek:
'Mektepten, kitaplardan fazla bu gençlerin muhitinde gözleri açılmış.' -Y. K. Beyatlı. 2) uyanmak.
Detaylı Açıklama
Gözü açılmak deyimi iki temel anlam taşır. İlk ve daha yaygın anlamında kişi deneyim kazandıkça iyiyi kötüyü, yararlı olanı zararlı olandan ayırmayı öğrenir; yani saf, bilgisiz ya da kolay kandırılır olmaktan çıkar. Bu kullanım, hayat tecrübesiyle uyanan farkındalığı anlatır. İkinci anlamıysa doğrudan uyumaktan uyanmaktır. Bağlama göre hangi anlamın kastedildiği kolayca anlaşılır. Deyim özellikle gençlikten olgunluğa geçiş, çevreyi tanıma, hatalardan ders alma ve insan ilişkilerinde bilinçlenme gibi durumlarda sık kullanılır. Böylece yalnız bilgi edinmeyi değil, dünyayı daha dikkatli okumayı da ifade eder. Kısacası gözü açılmak, hem gerçek uyanmayı hem de hayat karşısında bilinçlenip ayırt etme gücü kazanmayı anlatan çok katmanlı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Şehirde yaşadıkça gözü açıldı, kimseye kolay güvenmez oldu artık burada.
- Sabah sesleri duyunca çocuğun gözü açıldı, yatağında doğruldu hemen şimdi.
- Ustanın yanında çalışırken gözü açıldı, işin inceliklerini öğrendi zamanla iyice.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, her zaman mecaz değildir. Bir yandan uykudan uyanmayı anlatabilir, öte yandan hayatı tanıyıp daha bilinçli ve uyanık davranmayı açıkça da güçlü biçimde uzun uzun gösterebilir.
Mecaz anlamda kişinin saf, deneyimsiz ya da kolay aldanan hâlden çıkıp daha seçici, dikkatli ve kendini koruyabilen bir duruma belirgin biçimde tam olarak gelmesini anlatır.
Vardır. Gözü açılmak bir değişim sürecini, yani sonradan bilinçlenmeyi anlatır. Gözü açık olmak ise baştan beri uyanık, çıkarını bilen ya da dikkatli kişiyi daha çok anlatır.