Anlamı
1) madenleri tel durumuna getirmek için haddeyi kullanmak; 2) mec. en küçük ayrıntısına kadar incelemek, dikkatle araştırmak.
Detaylı Açıklama
Haddeden geçirmek deyimi, kaynak anlamında önce madenin hadde yardımıyla inceltilmesini anlatır; mecaz kullanımda ise bir şeyi en küçük ayrıntısına kadar gözden geçirmek, dikkatle incelemek, elekten geçirmek anlamına gelir. Bugün günlük dilde daha çok bu mecaz anlamıyla yaşar. Bir metni, bir kişiyi, bir hesabı ya da bir planı haddeden geçirmek, yüzeyde bırakmadan en ince yerine kadar bakmak demektir. Bu yüzden deyim, titiz denetim ve sert inceleme duygusu taşır. Bazen olumlu anlamda özenli kontrolü, bazen de bunaltıcı sorgulamayı anlatabilir. Cümlede geçtiğinde, sıradan bir bakıştan fazlası olduğu hemen anlaşılır. Söz, incelemenin hem derinliğini hem de sıkılığını kısa ama kuvvetli bir biçimde verir. Teknik kökü de bu sertlik duygusunu daha görünür hâle getirir.
Örnek Cümleler
- Denetçi bütün faturaları tek tek haddeden geçirip en küçük açığı bile buldu.
- Yeni gelen adayı sorularla öyle haddeden geçirdiler ki çocuk ter içinde kaldı.
- Editör, metni baskıya vermeden önce baştan sona haddeden geçirdi yeniden.
Kökeni ve Hikayesi
Deyim, metal işçiliğinde kullanılan hadde işleminden gelir. Madenin dar aralıklardan geçirilerek inceltilmesi fikri, zamanla mecazlaşarak ayrıntılı inceleme ve sıkı denetim anlamına taşınmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü haddeden geçirmek, yüzeysel bakmayı değil, yoğun ve sıkı bir süzgeçten geçirmeyi çağrıştırır. Bu da deyime denetim, baskı ve ayrıntıların hiç kaçırılmadığı bir inceleme duygusu kazandırır.
Çünkü bir kişi haddeden geçirildiğinde, yalnız değerlendirilmez; en ince ayrıntısına kadar sorgulanır. Bu da özellikle mülakat, sorgu veya eleştiri ortamlarında deyimi psikolojik baskı taşıyan bir yapıya dönüştürür.
Teknik anlamda madde, belli kalıplardan geçirilerek inceltilir ve şekillenir. Bu arka plan bilindiğinde, mecaz kullanımda da kişinin ya da işin sert bir işlemden geçirilerek ayrıntılı biçimde denetlendiği daha iyi anlaşılır.