Anlamı
hatırlamaya çalışmak:
'Hafızamı yokluyorum, bu imza ile karşılaştığım gün, yirmi yılın gerisinde.' -Y. Z. Ortaç.
Detaylı Açıklama
Hafızayı yoklamak deyimi, unutulmuş ya da silikleşmiş bir bilgiyi yeniden hatırlamaya çalışmak anlamında kullanılır. Buradaki yoklamak sözü, belleği bir yer gibi düşünüp içinde arama yapma duygusu verir. Bu nedenle ifade oldukça canlıdır; insanın bir adı, tarihi, yüzü, sesi ya da eski bir olayı zihninin içinden çekip çıkarmaya uğraştığı anları anlatır. Kaynak cümledeki "Hafızamı yokluyorum, bu imza ile karşılaştığım gün, yirmi yılın gerisinde" sözü de bu arayışın zamana uzanan yanını açık biçimde gösterir. Deyim, kesin hatırlayıştan önce gelen tereddütlü düşünme aşamasını iyi yakalar. Zihnin kapalı çekmecelerini açma çabası gibidir. Bu yüzden hem yazı dilinde hem konuşmada yerleşik ve zarif bir kullanım gücü taşır.
Örnek Cümleler
- Eski öğretmenin adını bulmak için uzun süre hafızayı yoklamak zorunda kaldım.
- Dedem, fotoğraftaki askeri tanıyabilmek için sessizce hafızayı yokladı biraz önce.
- Toplantıda söylenen tarihi doğrulamak için hepimiz bir an hafızayı yokladık.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü hafızayı yoklamakta bilgi henüz ele geçmemiştir; kişi ona ulaşmaya çalışır. Söz, kesin hatırlayıştan önceki arama, yoklama ve zihni kurcalama evresini özellikle belirgin biçimde görünür kılar.
Yoklamak, elle arar gibi dikkatli biçimde taramayı çağrıştırır. Bu sayede hafıza soyut bir güç olmaktan çıkar, içinde aranılan izlerin bulunduğu canlı bir alan gibi düşünülmeye başlar.
Anı yazılarında, mahkeme ifadelerinde, eski tanışıklıkların konuşulduğu anlarda ve tarih ya da isim hatırlama çabasında çok doğal durur. Çünkü bu bağlamlar zihnin geriye dönük arama hareketini açıkça gerektirir.