Anlamı
ölçüyü kaçırmak, aşırı gitmek:
'Elverir ki insanı insan eden bu kuvvet, haddini aşmasın ve delilik çapına varmasın.' -N. F. Kısakürek.
Detaylı Açıklama
Haddini aşmak deyimi, ölçüyü kaçırmak, sınırı geçmek, yetki ya da uygunluk alanının dışına taşmak anlamında kullanılır. Burada yalnız fazla davranmak değil, yapılmaması gereken yere kadar ilerlemek vardır. Bu yüzden söz; konuşma üslubunda, güç kullanımında, özgüvende, eleştiride ya da öfkede ölçünün bozulduğu anlarda çok işlek bir karşılık verir. Deyimin tonunda güçlü bir uyarı bulunur. Çünkü kişi yalnız hata yapmamış, kendine çizilen sınırın ötesine geçmiştir. Cümelde geçtiğinde davranışın aşırılığı kadar uygunsuzluğu da vurgulanır. Bu nedenle aile içinden iş hayatına, siyasetten gündelik tartışmalara kadar geniş bir alanda kullanılır. Söz, ölçü kaybını kısa ama sert biçimde görünür kılar. Bu sertlik, sınır ihlalinin hemen fark edildiğini de anlatır.
Örnek Cümleler
- Toplantıda sesini yükseltip herkesi suçlayınca açıkça haddini aştı bugün yine.
- Şaka yapayım derken özel hayata girip haddini aşınca ortam birden gerildi.
- Yetkisi olmayan işe karışıp haddini aşan memur hakkında tutanak tutuldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü haddini aşmakta mesele yalnız hata değildir; kişi, kendisine uygun görülen sınırı da geçmiştir. Böylece davranış hem yanlış hem de toplumsal, kurumsal ya da kişisel bakımdan uygunsuz sayılmış olur.
Ast üst ilişkilerinde, görev tanımı belirli işlerde, aile büyüklerine karşı çıkışta veya kamusal konuşmalarda daha çok yetki meselesi gibi duyulur. O bağlamlarda sınırın kime ait olduğu özellikle önem kazanır.
Haddini aşmak, davranışın sınırı geçtiğini anlatır. Haddi mi ise bu aşmanın dışarıdan ve çok daha sert bir sesle yüzüne vurulmuş biçimidir; biri durum tespiti, diğeri doğrudan karşı çıkıştır.