Anlamı
kendi değer ve yeteneğini olduğundan üstün görmemek:
'Kişi haddini bilmeli de kendine yakışacak sevdalara düşmeli.' -N. Ataç.
Detaylı Açıklama
Haddini bilmek deyimi, kişinin kendi değerini, konumunu, yetkisini ve gücünü olduğundan fazla görmemesi anlamında kullanılır. Buradaki vurgu aşağılanmak değil, ölçüyü tanımaktır. Söz, insanın ne yapabileceğini ve nereye kadar konuşabileceğini fark etmesini öğütler. Bu yüzden hem ahlaki hem toplumsal bir ton taşır. Büyüklenme, taşkınlık, yersiz özgüven ya da saygı sınırının aşılması gibi durumlarda karşıt anlamıyla daha da görünür olur. Cümelde geçtiğinde, kişinin kendini tutması, sınırını tanıması ve yerine göre davranması beklenir. Bu nedenle deyim öğüt verirken de eleştirirken de kullanılabilir. Kısacası söz, insanın değersizleşmesini değil, ölçü içinde kalmasını salık veren yerleşik bir davranış ölçüsüdür. Dengeli duruş beklentisi de deyimin arka planında hep bulunur.
Örnek Cümleler
- Babam, kimseyi küçümsemeden önce insanın haddini bilmesi gerektiğini sık söylerdi.
- Yeni yetki alınca coştu ama biraz haddini bilseydi bu kadar tepki çekmezdi.
- Kalabalıkta konuşurken haddini bilen insan daha çok saygı görüyor çoğu zaman.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü haddini bilmek sadece kendini küçük görmek anlamına gelmez. Asıl mesele, gücünü, yerini ve söz hakkını doğru tartıp ona göre davranmaktır; deyimin toplumsal ağırlığı da buradan gelir.
Çünkü ifade, yapılan yanlışı bağırarak değil, genel bir ölçüye gönderme yaparak düzeltir. Bu yüzden ton sertleşebilir ama cümlenin yapısında hâlâ bir yol gösterme ve toparlama payı bulunur.
Haddini bilmek sınırın içindeki doğru duruşu anlatır. Haddini aşmak ise bu duruşun bozulduğu anı gösterir; biri davranış ölçüsünü kurar, öteki o ölçünün ihlal edildiğini haber verir.