Anlamı
sıkıntıdan bunalmak.
Detaylı Açıklama
Hafakanlar basmak deyimi, ansızın çöken sıkıntı, daralma ve bunaltı hâlini anlatır. Kişi kendini ferah hissedemez; göğsü daralır, içi sıkılır, bulunduğu yer üstüne geliyormuş gibi olur. Sözlükte parantez içinde verilen "boğmak" karşılığı da bu yüzden önemlidir; çünkü deyim sadece üzülmeyi değil, nefes ve ruh darlığına benzeyen yoğun bir baskıyı duyurur. Günlük dilde borç, bekleyiş, kalabalık, kötü haber korkusu ya da kapalı mekân bunlara yol açabilir. Bu ifade, tıbbî bir tanı koymaktan çok halk dilindeki bunaltı tecrübesini aktarır. Dışarıdan küçük görünen bir olayın içeride nasıl ağırlaştığını gösterir. Bu yüzden duyulduğunda, kişinin yalnız üzgün değil, adeta içinden taşacak kadar sıkışmış olduğu hemen anlaşılır.
Örnek Cümleler
- Dar odada saatlerce bekleyince bana birden hafakanlar bastı, dışarı çıktım.
- Borç defterini görünce yaşlı adama yine hafakanlar bastı, eli ayağı titredi.
- Sonuç açıklanmadan önce çocuklara hafakanlar basmış, sınıfta kimse konuşamamıştı bile.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü hafakanlar basmakta yalnız keder değil, bedene de yayılan bir sıkışma duygusu vardır. Söz, insanın içinin daraldığını ve bulunduğu hâle artık zor dayandığını güçlü biçimde hissettirir.
Bekleyiş uzadığında, borç baskısı arttığında, kapalı ve havasız yerde bunalan birini anlatırken doğal durur. Ani korku, sıkıntı ve iç daralmasının birlikte hissedildiği bağlamlar bu deyime özellikle uyar.
Başı sıkılmak daha genel bir güçlük ve sıkışma hâlini anlatır. Hafakanlar basmak ise duygunun bedene daha sert vurduğu, bunaltının birden yükseldiği ve kişiyi içten boğar gibi sardığı anlara yakışır.