Anlamı
bozmak, sarsmak:
'Haysiyetli bir şahsiyetin şeref hakkı haleldar edilemez.' -M. C. Anday.
Detaylı Açıklama
Haleldar etmek deyimi, bir şeyi bozmak, sarsmak, zarar verir duruma getirmek anlamında kullanılır. Halel gelmekten farklı olarak burada bozulmanın kendisi değil, bozulmaya yol açan etki veya fail daha belirgindir. Bir kimsenin şerefini, bir işin düzenini, bir yapının bütünlüğünü ya da bir kurumun saygınlığını haleldar etmek mümkündür. Bu yüzden deyim yalnız fiziksel zarar için değil, manevi ve kurumsal sarsıntılar için de son derece uygundur. Kaynak cümlede şeref hakkının haleldar edilemez oluşu, bu incelikli kullanımı açıkça gösterir. Sözün tonu yumuşak görünse de içerdiği anlam güçlüdür; çünkü basit bir aksaklıktan değil, değerli sayılan bir şeyin zedelenmesinden söz eder. Böylece haleldar etmek, görünüşte ince, etkide ise ciddi bir bozma ve sarsma fiilini anlatan yerleşik bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Asılsız haberler kurumun itibarını haleldar etmekten başka işe yaramadı bugün.
- Bu özensiz tadilat konağın tarihî dokusunu haleldar etmek sayılır diye uyardılar.
- Bir memurun ihmali bütün dairenin saygınlığını haleldar etmek gibi oldu sonunda.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü haleldar etmekte kaba yıkımdan çok, değerli olanı zedeleme ve sarsma fikri öne çıkar. Söz, özellikle itibar, şeref, düzen ve nitelik gibi daha hassas alanlardaki bozulmayı incelikle anlatır.
Halel gelmekte bozulmanın kendisi yaşanmış ya da yaşanabilir bir durum olarak öne çıkar. Haleldar etmekte ise buna sebep olan etki, kişi veya işlem daha belirgin biçimde düşünülür; fiilin yönü daha aktiftir.
Şeref, itibar, tarihî doku, kurumsal güven, estetik bütünlük ve hukuki haklar konuşulurken çok yerini bulur. Çünkü bu alanlarda küçük görünen bir müdahale bile derin bir sarsıntı yaratabilir.