Anlamı
1) çok susamak; 2) vücut ısısı artmak.
Detaylı Açıklama
Hararet basmak deyimi, bir kimsenin çok susaması ya da vücut ısısının yükselmesi anlamlarında kullanılır. Bu iki anlamın ortak noktası, bedende belirgin bir sıcaklık ve bunaltı hissinin ortaya çıkmasıdır. İnsan ateşlenirken, güneşte uzun süre kalınca ya da yorucu bir işten sonra susuzluk bastırınca bu söz doğal biçimde söylenebilir. Basmak fiili burada sıcaklığın bir anda gelip kişiyi kuşattığı duygusunu güçlendirir. Bu yüzden deyim, yalnız fiziksel durumu bildirmekle kalmaz; baskın ve rahatsız edici bir hâli de sezdirir. Gündelik dilde çoğu zaman su isteme, serinleme ihtiyacı ya da ateş yükselmesi bağlamında yer bulur. Kısacası hararet basmak, sıcaklık ve susuzlukla birlikte gelen bedensel rahatsızlığı canlı, doğrudan ve işlek bir söyleyişle anlatan yerleşik bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Öğle güneşinde yürüyünce birden hararet bastı, hemen serin su aradık.
- Çocuğa gece yarısı hararet basınca annesi telaşla hemen doktora koştu.
- Acılı yemeği fazla yiyince ona hararet bastı, yüzü iyice kızardı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü iki durumda da ortak his bedenin ısınması ve bunaltıcı bir sıcaklık baskısıdır. Deyim, bu ortak duyum üzerinden hem susuzluğu hem de ateşlenmeyi doğal biçimde kapsar.
Basmak fiili, rahatsızlığın yavaş değil birden ve ağırlıkla geldiğini düşündürür. Böylece söz, sıradan bir sıcaklıktan çok kişiyi aniden etkileyen oldukça bunaltıcı hâli belirginleştirir ve baskı duygusu yaratır.
Hararet basmak kişinin içine çöken sıcaklık ve susuzluk hâlini anlatır. Hararet vermek ise bir yiyeceğin, içeceğin ya da şartın insanda böyle bir etki doğurmasına dıştan neden olmayı öne çıkarır.