Anlamı
hatırlamak:
'Benim Orhan isminde bir tanıdığım olmadığından, başka bir nam altında bir nankörü hatır eylemiş olsan bile...' -P. Safa.
Detaylı Açıklama
Hatır eylemek deyimi, hatırlamak, zihinde yeniden canlandırmak ve bir kişiyi ya da olayı anımsamak anlamında kullanılır. Bugün günlük dilde biraz eski ve edebî bir tını taşır; bu da ifadeye sade bir hatırlamaktan daha seçkin bir hava verir. Kaynak cümlede kişinin bir nankörü başka ad altında hatır eylemiş olma ihtimali, sözün hem kişi hem olay için kullanılabildiğini gösterir. Deyim yalnız akla getirmeyi değil, geçmişte kalmış bir şeyi zihinde saygı ve dikkatle çağırmayı da düşündürebilir. Cümlede geçtiğinde, hatırlamanın biraz bilinçli ve özenli bir yönü sezilir. Kısacası hatır eylemek, anımsamayı daha eski, daha edebî ve daha bilinçli bir söyleyişle anlatan yerleşik bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Bu sesi duyunca çocukluk günlerini bir anda hatır eyledi sessizce.
- Mektuptaki isim ona eski bir dostunu yeniden hatır eyletti birdenbire.
- Yaşlı adam uzak kasabayı hâlâ sevgiyle hatır eylerdi ara sıra.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü eylemek fiili ve bütün kalıp, eski dil katmanından bugüne taşınmıştır. Bu yüzden hatır eylemek söylendiğinde cümlede daha seçkin, daha yavaş ve edebî bir ton duyulur.
Temel anlam yakın olsa da hatır eylemekte daha bilinçli ve duygulu bir çağırma hissi vardır. Hatırlamak düz olabilir; bu deyim ise geçmişe daha özenli bir dönüş tınısı verir.
Eski romanlarda, mektuplarda, hatıra anlatılarında ve biraz klasik üslup taşıyan metinlerde daha doğal yer bulur. Çünkü sözün tarihî ve edebî havası bu türlerde daha iyi karşılık bulur.