Anlamı
kişilere karşı gösterilmesi gereken saygı kurallarına uymak.
Detaylı Açıklama
Hatır gönül bilmek, saymak ya da tanımak deyimi, kişilere karşı gösterilmesi gereken saygı kurallarına uymak, incelik gözetmek ve ilişkilerde ölçülü davranmak anlamında kullanılır. Bu sözün merkezinde yalnız kuru nezaket değil, insan ilişkilerini kırmadan yürütme becerisi vardır. Hatır ve gönül, insanların duygusal değerini temsil eder; bilmek ise buna göre davranmayı gerektirir. Bu yüzden deyim, sosyal incelik, terbiye ve ilişki bilgisiyle yakından bağlantılıdır. Cümlede geçtiğinde, kişinin insanlara nasıl davranacağını bilen, sınırı aşmayan ve kırıcı olmayan biri olduğu anlaşılır. Söz aynı zamanda toplumsal görgü beklentisini de taşır. Kısacası hatır gönül bilmek, insan ilişkilerinde saygı, incelik ve ölçü duygusunu koruyarak davranmayı anlatan yerleşik ve değer yüklü bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Hatır gönül bilmeyi öğrenen insan, en zor sözü bile kırmadan söyler.
- Dedem onun için hatır gönül bilir, kimseyi kolay kolay incitmez derdi.
- Kalabalık sofralarda hatır gönül bilmek aile huzurunu gerçekten iyi korur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada önemli olan yalnız kibar görünmek değildir; kime, ne zaman, nasıl davranılacağını bilmek de gerekir. Deyim bu yüzden sosyal incelikle birlikte muhakemeyi de içerir.
Aile toplantılarında, misafirlikte, iş ilişkilerinde, komşulukta ve kırıcı davranmamak gereken kalabalık ortamlarda özellikle övgü olarak kullanılır. Çünkü bu alanlarda incelik hemen fark edilir ve ilişkiyi koruyan tutum değer kazanır.
Hatır gönül bilmek ilişkileri koruyan inceliği anlatır. Hatır gönül yıkmak ise bu inceliğin tersine, saygı ve özen kurallarını çiğneyerek insanları kırmayı açıkça öne çıkarır ve ilişkinin zarar gördüğünü hissettirir.