Anlamı
gerekli saygıyı göstermek.
Detaylı Açıklama
Hatır saymak ya da hatırını saymak deyimi, bir kişiye gerekli saygıyı göstermek, onun konumunu, yaşını, emeğini ya da gönül bağını dikkate alarak davranmak anlamında kullanılır. Bu sözde saymak fiili, yalnız nicelik bildirmez; değer verme ve özen gösterme düşüncesini taşır. Deyim bu yüzden aile büyükleri, dostlar, komşular, hocalar ve gönül bağı bulunan kimseler için çok doğal duyulur. Cümlede geçtiğinde, kişinin yalnız kurala değil, ilişkiye ve insana saygı gösterdiği anlaşılır. Bu da söze görgü, vefa ve incelik tonu kazandırır. Hatır saymak bazen kırmamak için geri durmayı, bazen bir isteği geri çevirmemeyi de anlatabilir. Kısacası hatır saymak, insan ilişkilerinde değer verme ve saygı gösterme davranışını sıcak, yerleşik ve toplumsal görgüyle yüklü bir deyimle anlatır.
Örnek Cümleler
- Mahallede herkes onun yaşını ve emeğini bilip hatır sayardı yıllardır hep.
- Amcasının hatır sayıp davete istemese de gitmeyi kabul etti sonunda.
- Biraz da öğretmeninin hatır sayarak sessizce yerine oturdu sonunda bugün.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü hatır saymakta davranışın kaynağı yalnız görgü kuralı değildir; karşındaki insanın gönüldeki yeri ve emek değeri de hesaba katılır. Bu yüzden söz, içten saygıyı da taşır.
Aile büyükleriyle, eski dostlarla, komşularla, hocalarla ve gönül bağı güçlü kişilerle kurulan ilişkilerde daha sık kullanılır. Çünkü bu bağlarda saygı yalnız resmiyet değil, vefa meselesidir.
Hatır gönül bilmek ilişki inceliğini genel olarak anlatır. Hatır saymak ise o inceliğin somut davranışa dönüşmüş hâlidir; kişiyi kırmamak ve ona değer vermek daha belirgindir.