Anlamı
aklı kabul edememek:
'Bir genç kızın evinden başka bir yerde sabahlamasını havsalası almıyormuş.' -A. İlhan.
Detaylı Açıklama
Havsalası almamak deyimi, bir şeyi aklın kabul etmemesi, söyleneni yahut görüleni olağan bulmamak ve buna inanmakta zorlanmak anlamında kullanılır. Havsala kelimesi zihnin kavrama alanını düşündürür; almamak ise o alanın bu bilgiyi içine yerleştirememesi demektir. Bu yüzden söz, şaşkınlıkla karışık bir reddi anlatır. Kişi duyduğu şeyi yalnız bilmezlikten değil, gerçekten mantığına sığdıramadığı için uzak tutar. Deyim özellikle alışılmamış davranışlar, ağır iddialar ve toplumsal beklentiye aykırı durumlar için güçlüdür. Cümlede geçtiğinde, inanmak ile reddetmek arasında sıkışan bir akıl hâli belirir. Kısacası havsalası almamak, zihnin kabul sınırını aşan şeyler karşısındaki şaşkın, dirençli, zorlanan ve ikna olmayan tavrı anlatan yerleşik bir deyimdir. Şaşkınlığın yanında güçlü bir inanmama duygusu da taşır.
Örnek Cümleler
- Onun böyle bir yalan söylemesini annesinin havsalası almıyordu doğrusu bile.
- Bunca emeğin bir gecede silinmesini kimsenin havsalası almıyordu açıkça bugün.
- Çocuğun sabaha kadar dışarıda kalmasını dedesinin havsalası almıyordu artık hiç.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada kişi olayı duyar ama zihninde yerine oturtamaz. Yani şaşkınlık geçici bir tepki olarak kalmaz; aklın o bilgiyi kabul etmeyi reddeden direnci de ortaya çıkar ve uzun süre sürer.
İki söz birbirine çok yakındır; ikisi de zihnin bir şeyi kavrayıp kabul etmekte zorlandığını gösterir. Havsalası almamak biraz daha doğrudan reddi, havsalasına sığmamak ise ölçü aşımını öne çıkarabilir.
Aile içi çatışmalarda, şaşırtıcı haberlerde, ahlak ölçüsüne aykırı görülen olaylarda ve büyük kayıplarda sık duyulur. Çünkü bu anlarda insanlar olanı mantıklarına yerleştirmekte zorlanır ve duygusal direnç gösterir.