Anlamı
1) insana korku veren, iri yarı (kimse); 2) yaramaz ve sevimli (çocuk).
Detaylı Açıklama
Haydut gibi deyimi, birinci anlamında korku verecek kadar iri yarı ve sert görünümlü kimseler için, ikinci anlamında ise yaramaz ama sevimli çocuklar için kullanılır. Bu çift anlamlı yapı, deyimin tonunu bütünüyle bağlama bağımlı kılar. Yetişkin birine söylendiğinde ürkütücülük ve kabalık hissi öne çıkabilir; çocuk için söylendiğinde ise haşarı, hareketli ve biraz taşkın bir sevimlilik anlatılır. Bu yüzden aynı söz hem eleştirel hem de sevecen duyulabilir. Deyim, görünüşün bıraktığı güçlü ilk izlenimi öne çıkarır. Cümelde geçtiğinde, kişinin ya korkutucu ölçüde iri ve sert ya da çocuksa fazlaca yaramaz olduğu anlaşılır. Kısacası haydut gibi, görünüş ve tavrı bağlama göre sertlik ya da haşarılık yönünden betimleyen esnek ve canlı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Kapıdan giren adam haydut gibi görünse de aslında oldukça sakindi.
- Bu çocuk haydut gibi koşturuyor ama bir o kadar da sevimli.
- Mahallede haydut gibi görünen delikanlının yaşlılara çok saygılı olduğu biliniyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü yetişkin için kullanıldığında korkutucu sert görünüşü anlatır, çocuk için kullanıldığında ise yaramazlık ile tatlı taşkınlığı bir araya getirir. Bağlam sözün rengini değiştirir. Niyet değişince ton da değişir.
Çünkü çocuk söz konusu olduğunda haydut benzetmesi gerçek suçluluğa değil, ele avuca sığmayan hareketliliğe kayar. Böylece sertlik törpülenir ve yerini hafif gülümseten bir haşarılık alır.
İkisi birlikte çalışır; ancak ilk etkide görünüş biraz daha baskındır. Ardından davranış biçimi devreye girer ve sözün korkutucu mu, sevimli mi duyulacağını asıl bağlam belirler.