Anlamı
1) bir konuda açıklama ve savunma istemek, sorumlu tutmak:
'Bu karanlık işlerin hesabını sorarlar.' -M. Ş. Esendal. 2) birini, birilerini yöntem veya yasa dışı davranışlarından dolayı sorguya çekmek; 3) tehdit ederek uyarmak.
Detaylı Açıklama
Hesap sormak deyimi, bir konuda açıklama ve savunma istemek, birini yaptığından dolayı sorumlu tutmak ve gerektiğinde sert biçimde uyarıp sorguya çekmek anlamında kullanılır. Deyim, yalnız bilgi istemeyi değil, yapılan işin sonucunu sahibine yüklemeyi de içerir. Bu yüzden adalet, otorite, aile disiplini, siyaset ve toplumsal tepki alanlarında sık kullanılır. Bağlama göre nötr denetim anlamı taşıyabileceği gibi tehditkâr bir ton da kazanabilir. İnsan, bir haksızlık ya da yanlış karşısında hesap sormak istediğinde aslında cevapsız kalmama iradesini de gösterir. Kısacası hesap sormak, yapılan işin sorumluluğunu ilgili kişiye yükleyip açıklama istemeyi anlatan güçlü ve çok yönlü bir deyimdir. Böylece yanlışın cevapsız kalmaması gerektiği duyurulur. Deyim, toplumsal tepkinin dildeki karşılıklarından biridir.
Örnek Cümleler
- Mahalleli bu usulsüzlük için belediyeye gidip açıkça hesap sormak istedi bugün.
- Babası, kaybolan para için akşam onu karşısına alıp hesap sormak istedi.
- Haksızlığa uğrayan işçiler yönetime gidip açıkça hesap sormak istediklerini söyledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki deyim yakın olsa da hesap sormakta tepki ve sorumluluk talebi biraz daha doğrudan duyulur. Hesaba çekmek ise daha kurumsal ve sorgulayıcı bir çerçeve taşıyabilir.
Haksızlık büyüdüğünde, öfke yükseldiğinde ve açıklama isteme sert bir yaptırım isteğiyle birleştiğinde tehditkâr tını belirginleşir. Bu durumda söz yalnız denetim değil, gözdağı da taşır.
Çünkü hesap sormak, yanlışın cevapsız kalmaması gerektiğini söyler. İnsanlar bu sözle yalnız kişisel tepki değil, hak arama ve adalet isteme iradesi de ortaya koyar.