Anlamı
bir kişiden, bir kuruldan yaptığı işler için açıklama ve savunma istemek:
'Meclis kapanacak ve orada hükûmeti hesaba çekeceklermiş.' -Atatürk.
Detaylı Açıklama
Hesaba çekmek deyimi, bir kişiden ya da bir kuruldan yaptığı işlerin gerekçesini istemek, onu açıklama yapmaya zorlamak ve gerektiğinde sorgulamak anlamında kullanılır. Bu sözde yalnız soru sorma değil, yetki ve sorumluluk ilişkisi de vardır. Bir yönetici, kurum, aile büyüğü ya da halk, kendisine karşı sorumlu gördüğü kişiyi hesaba çekebilir. Bu nedenle deyim adalet, denetim ve hesap verebilirlik düşüncesini taşır. Söylenişinde ciddiyet ve yaptırım duygusu bulunur. İnsan, yaptığı işin karşılığında açıklama vermesi gerektiğini bu sözle hisseder. Kısacası hesaba çekmek, sorumluluk taşıyan kişiden yaptıklarının hesabını sormayı anlatan güçlü ve yerleşik bir deyimdir. Bu yüzden hesap verme kültürünün dildeki güçlü karşılıklarından biridir. Sorumluluk duygusunu açık biçimde görünür kılar.
Örnek Cümleler
- Meclis, bakanı bu karar yüzünden açıkça hesaba çekmek istiyordu bugün.
- Babası onu akşam oturtup harcadığı paralar için hesaba çekmek zorunda kaldı.
- Mahalleli, yöneticiyi sözlerini tutmadığı için hesaba çekmek niyetindeydi bugün gerçekten.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hesaba çekmekte yalnız bilgi isteme değil, sorumluluk yükleyerek açıklama talep etme vardır. Bu nedenle söz, denetim ve yaptırım duygusunu sıradan sormaktan daha güçlü biçimde taşır.
Siyaset, aile bütçesi, kurum yönetimi, ortaklık ve kamu sorumluluğu alanlarında en doğal kullanımını bulur. Çünkü bu alanlarda hesap verme ilişkisi belirgin ve kaçınılmazdır.
Genellikle ciddi ve baskı kuran bir çağrışımı vardır; ancak bu her zaman olumsuz değildir. Bazen adaletin ve şeffaflığın gereği olarak da son derece yerinde bir davranışı anlatır.