Anlamı
bir kimsenin ahlakı, kişiliği hakkında kuşku duyulduğunda kullanılan bir söz: Ben onu tanımıyorum; hırlı mıdır, hırsız mıdır?
Detaylı Açıklama
Hırlı mıdır, hırsız mıdır? sözü, bir kişinin ne mal olduğunu, güvenilir olup olmadığını bilmediğimiz durumlarda kullanılan kuşkucu bir ifadedir. Burada amaç gerçekten onun suçlu olup olmadığını söylemek değil, karakterinin belirsizliğini ve kişinin iç rahatlığıyla güven veremediğini vurgulamaktır. Bu yüzden söz, tanınmayan, geçmişi bilinmeyen veya davranışları şüphe uyandıran kişiler için söylenir. Tonunda açık bir mesafe, temkin ve yer yer küçümseyici bir yargı bulunur. Gündelik dilde özellikle tanımadığımız biri için kefil olunmaması gerektiğini anlatırken kullanılır. Deyim, halk dilinin sert ama pratik değerlendirme biçimlerinden biridir. Böylece güven sorunu doğuran kişileri, belirsiz ahlak ve kuşku duygusu üzerinden anlatan güçlü ve yerleşik bir söz olarak öne çıkar.
Örnek Cümleler
- Mahalleye yeni gelen için 'Hırlı mıdır, hırsız mıdır?' diye sordular.
- Kim olduğunu bilmeden adama ortak olma; hırlı mıdır, hırsız mıdır?
- Büyükler o yabancı için 'Hırlı mıdır, hırsız mıdır?' demekte haklıydı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bu söz, kimliği, geçmişi veya ahlakı bilinmeyen kişiler için kuşku duyulduğunda kullanılır. Asıl vurgu suç isnadından çok, güven vermeyen ve belirsiz kalan kişilik yapısı üzerinedir.
İki olumsuz ihtimalin yan yana gelmesi, tanınmayan kişiye karşı duyulan güvensizliği kuvvetle hissettirir. Böylece söz, kesin bilgi yokken bile temkinli ve mesafeli durma çağrısı yapar.
Bağlama göre sert ve kırıcı olabilir; çünkü kişi hakkında olumsuz bir şüphe dile getirir. Bu yüzden genellikle güvenilmeyen biri için mesafeli ve kuşkucu tonda söylenir.