Anlamı
1) aldatmak:
'Yarışmaların eski tadı kalmadı Sabri Bey, binbir türlü hile yapıyorlar.' -A. İlhan. 2) çıkar sağlamak amacıyla bir şeyin saflığını bozmak, değersiz bir şey karıştırmak.
Detaylı Açıklama
Hile yapmak, bir kişiyi kandırmak, adil olmayan bir yol kullanmak veya çıkar elde etmek için işin doğallığını bozmak anlamına gelen yaygın bir deyimdir. Birinci anlamında yarışta, ticarette, oyunda ya da ilişkide dürüst davranmamak öne çıkar. İkinci anlamında ise bir şeyin içine değersiz madde karıştırmak, malın niteliğini bozmak gibi daha somut bir sahtekârlık anlatılır. Bu yüzden deyim hem ahlaki kusuru hem de pratikteki düzenbazlık biçimlerini kapsar. Hile yapmak, kısa vadede kazanç sağlıyor gibi görünse de güveni temelinden sarsar. Özellikle rekabet, alışveriş ve ortak yaşam düzeninde bu sözün olumsuz yükü çok kuvvetlidir. İnsanların emeğine, hakkına ve güven duygusuna zarar verdiği için toplumsal bakımdan da sert biçimde yargılanır. Böylece dürüstlüğün karşıtı olan davranışları kısa ve net biçimde toplar.
Örnek Cümleler
- Sınavda hile yapmak aklına bile gelmemeli, bunun sonu çok ağırdır.
- Pazarda yağa su katıp hile yapmak esnafın adını kısa sürede bitirdi.
- Yarışı kazanmak için hile yapmak yerine kaybetmeyi göze almak gerekir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hile yapmak, kandırma, adaletsiz yol kullanma, bir malın niteliğini bozma veya kuralları çiğneyerek çıkar sağlama gibi dürüst olmayan davranışları kapsar. Kuralsız kazanç da buna dahildir.
Bir kullanımda genel olarak aldatma ve düzen kurma vardır; diğerinde ise bir malın içine değersiz şey karıştırma gibi somut bir saflık bozma anlamı öne çıkar.
Çünkü yalnız bir kişiyi değil, güven duygusunu, emeği ve adalet fikrini de zedeler. Bu nedenle sonuçları bireysel olmaktan çıkıp ortak hayata yayılır. Güven kaybı uzun süre kalır.