Anlamı
1) iyice düşündükten sonra bir karara varmak:
'İnsanlar ellerinden çok gözleriyle hüküm verirler.' -C. Meriç. 2) bir suçluyu mahkûm etme.
Detaylı Açıklama
Hüküm vermek, bağlama göre hem bir konuda kesin karar oluşturmayı hem de hukuk alanında bir kişi hakkında mahkûmiyet veya beraat gibi yargı kararı açıklamayı anlatır. Buradaki hüküm, sıradan görüşten daha ağırlıklı ve sonuç doğuran karardır. Bu yüzden deyim günlük hayatta da kullanılsa, içinde ciddiyet hissi taşır. İnsanlar bazen acele hüküm verir, bazen yeterince düşünüp hüküm verir; mahkemeler ise deliller ışığında resmî hüküm verir. Böylece söz hem zihinsel değerlendirme hem de kurumsal yargı alanında işlev görür. Karar ile sonuç arasındaki bağ güçlüdür. Deyim, yalnız düşünmeyi değil, düşüncenin kesin sonuca dönüşmesini anlatır. Bu nedenle hem günlük değerlendirme hem de hukuk dili içinde ağır ve belirleyici bir ifade niteliği taşır.
Örnek Cümleler
- İnsanları ilk bakışta değil, tanıdıktan sonra hüküm vermek daha doğrudur.
- Hakim bütün delilleri toplamadan hüküm vermek istemedi bu davada özellikle.
- Bir söylentiyle hemen hüküm vermek çoğu zaman büyük haksızlık doğurur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hüküm vermek, düşüncenin veya yargının kesin sonuca dönüşmesini anlatır. Bu yüzden sıradan fikir belirtmekten daha ağır, daha bağlayıcı ve sonuç doğurucu bir anlam taşır; karar verme ağırlığı hissedilir.
Çünkü her iki alanda da ortak fikir, değerlendirme sonunda kesin bir sonuca ulaşmaktır. Fark, birinde kişisel kanaat, diğerinde resmî yargı olmasıdır. Sonuç açıklığı buradan gelir.
Hükme varmak daha çok düşünerek sonuca ulaşmayı vurgular; hüküm vermek ise bu sonucun açıkça ortaya konmasını, ilan edilmesini veya uygulanmasını daha belirgin gösterir. İlan etme boyutu da güçlenir.