Anlamı
dalkavukluk etmek, yaranmaya çalışmak:
'Bunlar aşiret reislerine hulus çakmışlar, hep alttan almışlar belki rüşvetlerini de yemişler ve onları şımartmışlardı.' -N. F. Kısakürek.
Detaylı Açıklama
Hulus çakmak, birine yaranmak için aşırı övgüde bulunmak, dalkavukluk etmek ve samimiyetsiz biçimde alttan almak anlamına gelen sert bir deyimdir. Buradaki hulus, görünüşte içtenlik ve bağlılık çağrıştırsa da deyim içinde tersine dönerek yapmacık iltifat ve çıkar amaçlı yakınlık anlamı kazanır. Çakmak fiili ise bu davranışın bilinçli, hızlı ve araçsal biçimde yapıldığını sezdirir. Deyim özellikle güç sahiplerine, yöneticilere, aşiret reislerine ya da nüfuzlu kimselere yağ çekmeye çalışan kişiler için kullanılır. İçinde açık bir küçümseme ve ahlaki eleştiri vardır. Çünkü söylenen sözlerin doğruluğundan çok, çıkar hesabı gözetilir. Böylece hulus çakmak, samimiyet görüntüsü altında yürüyen çıkar ilişkisini kısa, sert ve çarpıcı bir dille ortaya koyan güçlü bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Patrona sürekli hulus çakmak onun gözünde bile artık komik duruyor.
- Bir makam uğruna herkese hulus çakmak eski dostlarını ondan soğuttu.
- Toplantıda söze girmekten çok müdüre hulus çakmak peşindeydi yine bugün.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hulus çakmak, çıkar sağlamak için birine yapmacık övgüler dizmeyi, aşırı alttan almayı ve samimiyetsiz biçimde yaranmaya çalışmayı anlatır. Küçümseyici bir tondur. Menfaat duygusu açıkça hissedilir.
Çünkü söylenen sözlerin amacı gerçekten değer vermek değil, karşı taraftan menfaat elde etmektir. Bu yüzden görünüşteki bağlılık güven vermeyen bir yapaylık taşır. Samimiyetsizlik burada belirginleşir.
Güçlü kişilere, amirlere, nüfuzlu çevrelere ya da çıkar sağlayabilecek kimselere yanaşma davranışlarında sıkça söylenir. Dalkavukluk eleştirisi merkezde yer alır. Güç ilişkisi bu kullanımı besler. Çıkar hesabı merkezde durur.