Anlamı
yapılan iyilikler göstermelik olmamalı, işlenen suçlar, ayıplar açığa vurulmamalıdır.
Detaylı Açıklama
İbadet de gizli, kabahat de atasözü, hem yapılan iyiliğin gösterişe dönüştürülmemesi hem de işlenen yanlışın ulu orta sergilenmemesi gerektiğini anlatır. Sözün ilk yarısında ibadet, samimiyet ve içtenlik fikriyle ilişkilidir; ikinci yarısında kabahat ise utanma, ölçü ve toplumsal saygınlık duygusunu çağırır. Bu nedenle atasözü yalnız dinî bir incelik değil, daha geniş bir ahlak terbiyesi önerir. İyiliğin reklam aracı yapılmaması, kötülüğün de övünç gibi anlatılmaması istenir. Cümlede kullanıldığında, hem gösterişten hem arsızlıktan uzak bir tavır savunulmuş olur. Atasözünün gücü, iki karşıt alanı aynı ölçü duygusunda birleştirmesinden gelir. Kısacası ibadet de gizli, kabahat de, insanın hem iyilikte hem yanlışta edep sınırını korumasını isteyen güçlü ve dengeli bir atasözüdür.
Örnek Cümleler
- Dedem, yardım yaparken ibadet de gizli, kabahat de demeyi hiç unutmazdı.
- Yaptığı iyiliği herkese anlatınca annesi ona ibadet de gizli, kabahat de dedi.
- Mahallede biri kusurunu övünerek anlatınca ibadet de gizli, kabahat de sözü hatırlandı.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Bu atasözü, insanın hem iyilik yaparken gösterişten kaçınmasını hem de yanlışını arsızca ortaya sermemesini savunur. Asıl merkezde edep, ölçü ve içtenlik duygusu bulunur; insanı dış görünüşten çok niyetine döndürür.
Çünkü söz, iyi ve kötü görünen iki ayrı davranış alanında da ortak bir terbiyeyi hatırlatır. Biri riya tehlikesine, öteki yüzsüzlük tehlikesine karşı aynı ölçüyü kurar.
Yapılan yardımın reklam edildiği, hayrın gösteriye dönüştüğü veya işlenen kusurun utanmadan anlatıldığı durumlarda çok yerinde olur. Hem tevazuyu hem utanma duygusunu birlikte hatırlatır ve kişiyi daha dikkatli davranmaya çağırır.