Anlamı
1) yorgunluk, hastalık, yaşlılık vb. nedenlerle beli bükülmek, öne doğru eğilmek:
'İnsanlar iki büklüm olup düştükleri konduların içinde dozer kasnaklarının sesiyle irkildiler.' -L. Tekin. 2) mec. riyakârlık, dalkavukluk, gerçek olmayan saygı vb. nedenlerle iki kat olup öne eğilmek:
'Değil bu yerlerin başkanına hatta hademesine saygılarını sunmak için iki büklüm olurlar.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
İki büklüm olmak deyimi, birinci anlamda yorgunluk, hastalık, yaşlılık ya da acı yüzünden belin bükülmesi, bedenin öne doğru eğilmesi anlamına gelir. İkinci ve mecaz anlamda ise aşırı saygı gösterisi, dalkavukluk veya gerçek olmayan bir alçalış tavrıyla iki kat olup eğilmeyi anlatır. Bu çift anlam, deyimi hem bedensel çöküş hem de karakter tavrı bakımından güçlü kılar. Cümlede kullanıldığında, kişinin ya fiziksel olarak çöktüğü ya da kişiliğini ezecek ölçüde eğildiği anlaşılır. Deyim bu yüzden acıma, eleştiri veya alay duygusu taşıyabilir. Böylece yalnız görünüş değil, o görünüşün taşıdığı anlam da daha belirginleşir. Kısacası iki büklüm olmak, hem bedenin çöküşünü hem de yapmacık eğilişi canlı bir görünüşle anlatan çok katmanlı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Saatlerce yürüyünce yaşlı adam iki büklüm olarak eve döndü akşam.
- Patronun karşısında iki büklüm olması ona hiç yakışmayan bir tavırdı.
- Bel ağrısı artınca pazardan iki büklüm olmuş hâlde ancak gelebildi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Gerçek anlamda bedensel yorgunluk, yaşlılık veya ağrı yüzünden eğilme vardır. Mecaz anlamda ise kişiliği küçülten yapmacık saygı, dalkavukluk veya aşırı boyun eğme tavrı öne çıkar.
Bağlama göre acıma, yorgunluk, küçümseme veya eleştiri taşıyabilir. Özellikle mecaz kullanımda, kişinin gereğinden fazla eğilmesi onur kaybı gibi de hissedilebilir burada açıkça artık bile fazlasıyla.
Kişinin hem görünüşündeki çöküşü hem de tavrındaki aşırı eğilişi görünür kılar. Bu sayede yalnız bir hâl değil, o hâlin etkisi ve anlamı da belirginleşir açıkça.