Anlamı
bir şeyin hiç bulunmadığını anlatmak için kullanılan bir söz:
'Silifke'de dalmaya başladılar ama bir gün, iki gün, on gün, denizde ilaç için olsun tek bir sünger bulamadılar.' -Halikarnas Balıkçısı.
Detaylı Açıklama
İlaç için olsun sözü, bir şeyin çok az bile bulunmadığını, neredeyse örnek olsun diye dahi mevcut olmadığını anlatmak için kullanılır. Buradaki ifade, yokluğun derecesini abartılı ama yerleşik bir yolla güçlendirir. Yani söylenen şey sadece azlık değil, yok denecek kadar eksikliktir. Bu yüzden çarşıda bulunmayan mal, ortada görünmeyen insan, beklenen fırsat ya da nadir görülen bir durum için rahatça söylenebilir. Cümlede kullanıldığında konuşanın hayal kırıklığı, şaşkınlığı ya da yakınması belirginleşir. Söz gündelik Türkçede çok canlıdır ve sayısal ölçü vermeden güçlü bir kıtlık duygusu kurar. Abartı taşısa da kulağa doğal gelir ve eksikliği hemen görünür kılar. Kısacası ilaç için olsun, bir şeyin en küçük ölçüde bile bulunmadığını anlatan etkili bir söz kalıbıdır.
Örnek Cümleler
- Pazarda ilaç için olsun taze sebze bulamadık o sabah hiç.
- Köyde ilaç için olsun boş ev kalmamış, herkes yazlığa çevirmiş.
- Toplantıda ilaç için olsun itiraz eden tek bir kişi çıkmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü ilaç için olsun denirken örnek olsun diye bile bulunmama vurgulanır. Böylece eksiklik, sıradan azlıktan çıkıp neredeyse tam yokluk derecesine yükselir ve abartılı biçimde pekişir.
Pazarda mal bulunmadığında, bir yerde insan görünmediğinde, beklenen şey hiç ortaya çıkmadığında ya da ortamda istenen nitelik hiç kalmadığında doğal duyulur ve yakınma tonunu güçlendirir.
Yakınma, şaşkınlık ve bazen de hafif sitem tonu taşır. Konuşan kişi eksikliğin boyutunu rakam vermeden ama çok güçlü bir biçimde duyurur, yokluğu belirginleştirir ve dikkat çeker.