Anlamı
1) çok ıslanmak:
'Korunaklı sandığım köşe o kadar da korunaklı değildi. Yağmur iliklerime kadar işlemişti' -S. Dölek. 2) çok üşümek; 3) bütün varlığını kaplamak, çok etkilenmek:
'En büyük payın yine de Celile'nin iliklerine işlemiş korkusu olacağını zannederim.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
İliğine işlemek deyimi, bir etkinin, duygunun ya da durumun insanın en derinine kadar geçmesi anlamına gelir. Bu etki fiziksel olarak soğuk ya da ıslaklık için kullanılabildiği gibi, korku, acı, utanç ya da sözün bıraktığı manevi tesir için de söylenebilir. Deyim bu yüzden hem somut hem mecaz kullanıma açık, güçlü bir anlatım taşır. Bir şey insanın iliğine işlediyse yüzeyde kalmamış, bütün varlığını sarmıştır. Cümlede kullanıldığında derinlik, süreklilik ve sarsıcılık hissi oluşur. Bu, geçici bir rahatsızlıktan daha ağır bir etkilenmeyi anlatır. Söz aynı zamanda insanın kendini kolayca savunamadığı durumları da sezdirir. Kısacası iliğine işlemek, etkisinin en derine varacak kadar kuvvetli olduğunu anlatan çarpıcı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Islak montun soğuğu eve varıncaya kadar o gün iliğine işledi adeta.
- Babasıyla ilgili o ağır söz, genç adamın iliğine işledi günlerce.
- Savaş görüntüleri köydeki yaşlı kadının iliğine işleyen eski korkuları uyandırdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Evet, hem soğuk ve ıslaklık gibi fiziksel etkiler hem de korku, acı, utanç ve söz yarası gibi duygusal etkiler için kullanılabilir. Bu çift yönlülük deyimi güçlü kılar.
Çünkü yüzeysel bir temas anlatmaz; etkinin en içe kadar geçtiğini gösterir. Böylece cümlede kalıcı, sarsıcı ve kolay kolay atlatılmayan güçlü bir izlenim duygusu oluşur ve dinleyen bunu net biçimde hisseder.
Soğuk, korku, utanç, derin üzüntü ve travmatik hatıraların anlatıldığı yerlerde daha etkili durur. Çünkü bu alanlarda derine işleyen tesir özellikle insanda daha görünür olur zaten.